• Anasayfa
  • https://www.facebook.com/tarihtarihcemiyeti/
  • https://twitter.com/ttcemiyeti
  • https://www.instagram.com/tarihtarihcemiyeti/

Anasayfa

Geçtiğimiz günlerde İletişim Yayınları tarafından yeni bir çalışma yayımlandı: Yakub Çelebi’nin Öyküsü. Metin on beşinci yüzyıla ait tek bir nüsha. Nüshanın sahibi Kristof Kolomb’un oğlu, kozmograf Hernando Colon. 1885 yılına dek Sevilla Colombina Kütüphanesi’nde bulunan nüsha o yıl gerçekleşen bir yağmalamada çalınmış ve yine aynı yıl Paris Devlet Kütüphanesi’ne satılmış. Kütüphanenin müdürü, satın alınan nüshayı, ödenen ücret karşısında geri vermeyi teklif etse de, bu teklifi karşılık bulmamış. Katalan ortaöğretim kurumlarının müfredatında yer alan ve hâlihazırda çeşitli Avrupa dillerine de çevrilmiş bulunan kitap, yayınevinin “tarih” dizisine dâhil, ama okuyunca göreceksiniz ki, kurgusuyla ve sürükleyiciliğiyle başlı başına bir edebiyat metni olarak da görülebilir. Şüphesiz, Kosova Savaşı sırasında I. Murat, Yakub Çelebi ve Bayezid arasında yaşandığı varsayılan olayların çekiciliği bahsettiğimiz bu sürükleyiciliği sağlayan önemli bir etken, fakat metnin içinde diyalogların sıklıkla kullanılması da metni t
Cevdet Paşa’nın “Acem basmacılar” diye tabir ettiği İranlı kitapçılar, matbaaları, kitap basma yöntemleri, bastıkları ve sattıkları kitaplarla XIX. ve XX. yüzyıl Osmanlı matbuat tarihinin en önemli aktörlerindendir. Matbuat tarihimizin vazgeçilmez unsurlarından biri olan Acem kitapçılar hakkında henüz kapsamlı bir çalışma yoktur. Filiz Dığıroğlu , İstanbul’daki İranlı kitapçıların bir prototipi olarak Hacı Hüseyin Efendi’nin portresi ile bu boşluğun bir kısmını doldurmuş görünüyor. Hacı Hüseyin Efendi’nin biyografisi ve faaliyetleri ile ilgili Başbakanlık Osmanlı arşivinde bulunan evraklar, kitap katalogları ve sınırlı da olsa matbuat tarihi literatürü değerlendirilerek ele alınan bu kitap sayesinde matbuat tarihimizin karanlık bir kısmı aydınlatılmaya çalışılmış.
Masamın üzerinde uzun süredir bekleyen kitaplardan biri, Hitler’in Ordusu. Kitap biçimi ve içeriğiyle popüler tarih kitaplarının göz alıcı örneklerinden. Ciltli, büyük boy, kuşe kâğıda basılı. Çok sayıda fotoğraf ve illüstrasyon yer alıyor. Tam da böyle, hem bakmalık hem okumalık kitapları sevenlerin bayılacağı türden. Nitekim, geçenlerde masamdan kaybolan kitabı kimin aşırdığını tespit etmekte hiç zorlanmadım. Neyse ki o da inkâr etmedi. Kitap geri geldi. Ama benim bu kitapla ilgili bir yazı yazasım bir türlü gelmedi. Nedeni kitabın kötü olması değil. Belki de tek kusuru çevirisinin biraz ağdalı olması, okurken dikkat çekecek kadar çok eski sözcük kullanılıyor. Bunun dışında, İkinci Dünya Savaşı’yla ilgilenenler için mükemmel bir kitap.
Bildiğimiz anlamda “modern Avrupa”nın başlangıç tarihi olarak Fransız Devrimi ve 1789’un kabulü yönünde tarihçiler arasında güçlü bir fikir birliği vardır. Britanya’nın yaşayan en önemli tarihçilerinden biri kabul edilen Simon Schama’nın (1945), bu konudaki iddialı çalışması Yurttaşlar Türkçeye çevrildi.
“Atamızın tabutu arkasından bütün İstanbul ağladı. Hazin ve yürekler paralayan alayın geçişi üç saatten fazla sürdü. İstanbul bugün derin bir ıstırabın, bir yetimliğin, bir yurt saran yoksulluğun elemiyle, Atasının tabutu önünde, onun son tesellisi olan milli ve medeni kemaline erişmiş bir bütünlükle, bir tek gözyaşı halindedir. (...) Eğik başlar hüngürtülü bir gözyaşı tufanıyla sarsılıyor, hıçkırıklar inlemeler, büyük ölünün manevi huzuru ile ürperen kalplerde baygınlık meydana getiriyordu.”
Prof. Dr. Hamiyet Sezer Feyzioğlu’nun Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü’nden mezun olduktan sonra tarih cemiyetinde sivrilmesini sağlayan doktora tezi, bazı ilaveler ve düzeltmelerle birlikte ‘Bir Osmanlı Valisinin Hazin Sonu: Tepedelenli Ali Paşa İsyanı’ ismiyle Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları tarafından tarih meraklılarının beğenisine sunuldu. Bâb-ı Âli yönetiminin eyaletlerdeki etkinliğini büyük ölçüde yitirdiği XIX. yüzyılda çıkardığı isyanla, bilhassa Arnavutluk ve Yunanistan ülkelerini ateşe atan ve bölgedeki milli özgürlük hareketlerinin de önünü açan Tepedelenli Ali Paşa’nın siyasi kariyerine odaklanan bu çalışma, Batı’da dahi hayli ünlü bu meşhur Osmanlı yöneticisinin isyan günlerini konu alıyor daha çok.
Osmanlı tarihi, gerek araştırmacılar gerekse de popüler kültür açısından son zamanlarda oldukça ilgi uyandırıcı... Bunların arasında akademisyen Güner Doğan’ın İletişim Yayınları’ndan çıkan ‘Venediklü ile Dahi Sulh Oluna/17. ve 18. Yüzyıllarda Osmanlı-Venedik İlişkileri’ adlı kitabı, niteliği yüksek bir araştırma olarak öne çıkıyor. Doğan, neredeyse ezel ebed ilişki içerisinde olmuş iki devletin savaş-barış dönemleri, karşılıklı görüşmeler, ticari anlaşmalar gibi mümkün olabilecek tüm süreçlerini kapsayan 17. ve 18. yüzyıllardaki ilişkilerini aktarıyor.
Sanılanın aksine uzun değil kısa konuşmak zordur. Hatta onca uzun konuşmadan genellikle birkaç cümle ayakta kalır. Kısa konuşmak öyle mi? Sözün süzüle süzüle cevherine dönmesi, sağdan soldan yardım almadan kendi gücüyle ayakta kalması kolay mı? Bir nefes olarak nitelemişler eskiler dünyayı. Bir imalı bakış. Bakıp geçme gibi görmüşler. Ne var ki, insan sözü sever. Hayat uzun kurulmuş bir cümle gibidir de. İş tarihe, felsefeye, masala, hikayeye, sözün ve bağlamın uzamasına geldiğinde, sözün sözü açıp çoğaltması, besleyip büyütmesi de gereklidir. Hatta söz, ilkin büyür, büyüye büyüye aklın, dilin, hayalin, düşüncenin sınırlarına ulaşır, sonra da merkezine çekilir. Uzun sözü olmayanın kısa sözü neye yarar ki? Kısa söze kıymet verişimiz onun arkasındaki onca genişlik, güç, değer, değil mi?
Çocukluğumda okulumda okuduğum tarih kitapları yüzünden öteki ülkelerdeki çocuklar için üzülmeye başlamıştım. Sabahtan akşama bizim ulusumuzun çalışkanlığı, savaşkanlığı övgülerini okumak zorunda kalacaklardı. Avrupa tarihi bile dönüp dolaşıp bizim övgümüze dayanıyordu. Gün geldi, her ulusun çocuklarının kendine güven kazanması için birbirine benzer metinler okuduğunu öğrendim.
Ortadoğu’yu iyice tanımak için yapılacak ilk iş o bölgenin tarihini bilmek, bunun için de yetkin kaynakları okumaktır. Çünkü bugünün birçok sorunu, başta, bitmeyen savaşların nedenleri, yıllar öncesinden sadece aktörlerin adı değişerek sürüyor. Bu konuda aydınlatıcı en önemli kaynak kitap Bernard Lewis’nin Ortadoğu kitabı. Ortadoğu tarihinde en önemli adların başında hiç kuşkusuz Atatürk geliyor. Lewis, önce onun reformlarını yorumluyor. Kitapta Ortadoğu’nun durumu, İslam dini bağlamında konumu ve Avrupa ile ilişkisi irdeleniyor. Sultan II. Mahmud’un Batılı anlayışın etkisiyle kıyafet değiştirmesini bir dönüm noktası olarak yorumluyor örneğin. Kahvehanelerin müşterisinin, oraya gidenlerin durumundan yola çıkarak bölge halkının kimlerden oluştuğunu saptıyor.
 9  ...
Fotoğraf Arşivi           Gazete Arşivi           Tarihçilik Üzerine MakalelerDiğer Makaleler