• Anasayfa
  • https://www.facebook.com/tarihtarihcemiyeti/
  • https://twitter.com/ttcemiyeti
  • https://www.instagram.com/tarihtarihcemiyeti/

Anasayfa

Birçok şehrin tarihinde dönüm noktaları vardır. Kent merkezinden banliyölere kadar gözlemlediğimiz, incelediğimiz, belgelerden izlediğimiz, toplam bilgilerden oluşan kitaplar benim için ayrı bir önem taşır. Hele sık gittiğim bir kentse onunu tarihini, insan değişimini, göç haritasını bilmek isterim. İşte Prof. Dr. Çınar Atay’ın İzmir Bindokuzyüz kitabı benim öğrenmek istediğim her şeyi içeriyor. Kitabın başındaki ithaf şöyle: “Nihat Kürşad ve Necip Atay anısına...” Önsöz’de Çınar Atay, genel bir İzmir özeti yapmış. Belirleyici unsurları sıralamış. Eğlencesinden konsolosluklara kadar uzayan geniş bir listeden seçmeler yer alıyor. Bakın Giriş’te ne deniyor?
Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’na girişi üzerine yazılanlar, ne yazık ki akademik dünyanın dar sınırları içinde kaldı. İttihatçıların savaşa giriş kararı, genellikle 1914 yılında Avrupa’daki diplomatik hareketlilik ve Osmanlıların ittifak arayışları çerçevesinde ele alınmıştır. Bu konuda, Mustafa Aksakal’ın Harb-i Umumi Eşiğinde: Osmanlı Devleti Son Savaşına Nasıl Girdi başlıklı eseri temel başvuru kaynağıdır. Ayrıca, Sean McMeekin’in I. Dünya Savaşı’nda Rusya’nın Rolü ve Berlin–Bağdat Demiryolu başlıklı kitapları da önemlidir.
Kitap Yayınevi, 19. yüzyılın tam ortasında İstanbul Yedikule’deki Balıklı Rum Hastanesi’nde hekimlik ve yöneticilik yapan Aleksandros Paspatis’in Balıklı Rum Hastanesi Kayıtlarına Göre İstanbul Ortodoks Esnafı, 1833-1860 adlı çalışmasını yayımladı. Marianna Yerasimos’un çeviri ve notlarıyla Ali Özdamar’ın yayıma hazırladığı kitap bugüne kadar okuduklarımızdan çok farklı bir İstanbul panoramasını ortaya koyuyor.
Tarihin derinliklerine dalsak Paris’te Allah adına Charlie Hebdo’ya düzenlenen saldırıyı ya da Almanya’da Pegida hareketiyle güncellenen Müslüman karşıtlığını aydınlatacak bir ışıkla dönebilir miyiz? Bana kalsa, “Tarihin dehlizlerinde kaybolma riskimiz yüksek” derim ama işin uzmanı Jean Paul Roux’ya göre tarih günümüze ışık tutabilir. Dahası tarihten tevarüs eden dinlerarası çatışma kesintiye uğramış değildir. Roux, Dinlerin Çarpışması kitabının girişinde, “Kabul edin ya da etmeyin Batı, İslam’la savaş halinde” hükmünü koyuyor. 2009’da yaşama veda eden Fransız Türkolog, 11 Eylül saldırılarını, Afganistan ve Irak’ın işgalini, Londra ve Madrid saldırılarını 1400 yıldır süregelen bir savaşın devamı olarak görüyor. Ve “Hıristiyanların ve Müslümanların karşılıklı verdiği onca emeğe karşın bu savaş tamamen gerçektir, hiçbir zaman sonlanmamıştır” diyor. Roux, Charlie Hebdo saldırısını görseydi; “Yine haklı çıktım” diye böbürleniyor olacaktı.
Siz, yaşadığınız, üzerinden zaman geçmiş, geride kalmış yılları ne kadar anımsıyorsunuz? Arada sırada geriye dönüp, o zaman diliminde yaşadıklarınızı anılar bohçasından çıkarıyor musunuz? O yıllardan birine bugün nasıl bakıyorsunuz, o zaman bazı notlar aldınız mı, sizin üzüldüğünüz, mutlu olduğunuz bireysel olaylar, kişisel olaylar neydi? Toplumsal hadiseler üzerinden mi, yoksa kişisel deneyimleriniz üzerinden mi kaydediyorsunuz geçen yılları? Bu ve benzer soruları merak ederim zaman zaman.
İstanbul üzerine yazılmış bir kitabı elime alır almaz, en merak ettiğim şey sözünü ettiği tarihtir. Hele bu günlükler, gezi notları, anılar toplamı ise yazıldıkları tarih daha da önemli olur. Çünkü bütün yazılanlar, o günü yansıtır, üstelik yazarın öznel notlarıdır. Bu kitaplardan o yılların yaşama biçimini en yalın haliyle öğrenmek mümkündür. Şahsen yazarın ne iş yaptığını, sosyal statüsünü de öğrenmek isterim. Çünkü bu unsur kaleme alınan metnin içeriğini, niteliğini, bakış açısını, kapsam alanını belirler. Haricen, o yazarı yaratır, o yazar da bu karışık ve karmaşık kenti yazar.
İstanbul’u tüm yönleriyle, tarihsel süreç içerisinde geçirdiği değişimlerle birlikte öğrenmek istiyorsanız, yüzyıllar önce yazılmış kitaplara mutlaka başvurmak zorundasınız. Çünkü ne kadar değişse, ne kadar yozlaşsa da geçmişin izini tamamen silmek mümkün değildir. İmparatorluklar Şehri - İstanbul 1830, bu bağlamda okunacak kitaplar arasında sayılmalıdır. Dr. Erkan Serçe, çevirinin başında kitap ve yazarları hakkında bilgi veriyor. Tarihçi J.F. Michaud ve J.J.F. Poujoluat, iki ay İstanbul’da kalmış ve o günlerin gözlemlerini kitaplaştırmışlardır. İkilinin eksen mahalleri Pera’dır. O yılların İstanbul’unun nerelerini anlatıyor kitap?
Siyasi olayların başrol oyuncuları, kötü bir yönetim ile ülkenin kaderini çizenler, savaşanlar, zulüm edenler unutulabilir… Ancak müzik, her zaman ve her dönem kulaklarda, dillerde kalır, etkiler, büyüler… Avrupalı besteciler arasında ünü dünyaya yayılmış bir isim vardır; Wolfgang Amadeus Mozart… Onun, Alman milli opera sanatının temelini oluşturan, en önemli eserlerinden biri “Sihirli Flüt”te, kovalayanlar ve askerler, sihirli bir flütle durdurulur ve dans ettirilir. Eserin felsefi yoğunluğundan ötürü farklı yorumlara ya da yaklaşımlara açık olabilir. Peki bu eser politik midir?
Cumhuriyet tarihi aydın birikimin en önemli isimlerinden, ekonomist, araştırmacı, gazeteci ve yazar Doğan Avcıoğlu’nun (1926-1983) Türkiye’nin Düzeni: Dün, Bugün, Yarın adlı eseri, Kırmızı Kedi Yayınevi tarafından tek cilt olarak yeniden yayımlandı. Eser ilk olarak 1968 yılında yayımlanmış; Avcıoğlu, döneminin en çok satanı olmuş, 1968-69 Yunus Nadi Ödülü’nü de kazanmıştı. Eserin sonraki baskıları Tekin Yayınevi tarafından iki cilt olarak yapıldı. Şimdi, Kırmızı Kedi Yayınevi bu çok önemli çalışmayı yeniden 800 sayfalık tek cilt olarak okurlarla buluşturuluyor.
Bu yıl hatırladığımız insanlığın büyük belalarından biri de II. Dünya Savaşı’ydı. Savaşın bitişinin 60. yılı kutlanırken, hem kazananlara hem kaybedenlere nelere mal olduğu bir kez daha hatırlandı. Ateşkeslerin imzalandığı 1945 yılı mayısında, ölümle yaşam arasında gidip gelmiş, açlıkla, işkencelerle mücadele etmiş milyonlarca insan büyük bir sevinç içindeyken bazıları da insanlığın karşı karşıya olduğu büyük yıkımla nasıl baş edeceklerini düşünüyordu.
 8  ...
Fotoğraf Arşivi           Gazete Arşivi           Tarihçilik Üzerine MakalelerDiğer Makaleler