• Anasayfa
  • https://www.facebook.com/tarihtarihcemiyeti/
  • https://twitter.com/ttcemiyeti
TAVSİYE KİTAP
60.000'lik Tarihi Fotoğraf Arşivi
Finlay Freundlich ve Atatürk Türkiye'si / Ahmet Özgür Türen

Dünya için çok önemli bir gelişme olan ama televizyonlarımızın sadece bir dakikalığına verdiği "ilk kez bir kara deliğin görüntülendiği" haberini izledim.  Bütün bilim insanları, 100 yıl önce İzafiyet Teorisi'nden bahseden Einstein'a saygılarını sunuyordu. Çünkü Einstein, bir nevi teorisini temellendirmişti artık.  Ama Einstein bu yolda tek başına değildi. Kendisine bu sürecin aşamalarında yardımcı olan başka bilim adamları da vardı.

Ve onlardan belki de en büyüğü. Finlay Freundlich…

Kendisi Einstein'ın yakın arkadaşı. Einstein kendisinden İzafiyet Teorisi için Merkür gezegeni ile ilgili bir dizi gözlem yapmasını ister. Freundlich, yaptığı gözlemlerle birçok aydınlatıcı gerçeği ortaya koyar. [1]  Ancak İzafiyet Teorisini doğrulayabilmek için Güneş’e yakın geçen bir ışık ışınının sapmasını ölçmek gereklidir. Bunun için, 1914 senesi tam Güneş tutulması iyi bir fırsattır. Freundlich, bu amaçla Kırım’a gitmiş, ancak Birinci Dünya Savaşı’nın patlak vermesi üzerine, casus zannedilerek Ruslar tarafından kısa süre tutuklanmış ve gözlem yapamadan Almanya’ya dönmüştür. 1916 yılında, Einstein’ın İzafiyet Teorisi’nin yayımlamasından sonra, teoriyi tanıtan ve teorinin astronomi gözlemleriyle sınanabileceğini açıklayan yayınlar yapmıştır.  Ancak daha sonra başka bir bilim adamı Einstein'ın teorisine en kesin delilleri verir. Yine de Einstein, Freundlich’i, “teorimi doğrulama zahmetine giren bilim adamlarının ilki” olarak nitelendirir. Freundlich’in izafiyet teorisine ve onun astronomideki uygulamalarına olan ilgisi, hayatı boyunca sürmüştür. [2]

Hatta Birinci Dünya Savaşı sonrası kurduğu bir gözlemevi ile Einstein'ın İzafiyet Teorisi'nde öngördüğü sapmayı ispat etmeye çalışmıştır.  Keza daha sonraları bu gözlemevi bundan dolayı Einstein kulesi[3] olarak anılacaktır. Freundlich, İzafiyet Teorisi'ne kendini o kadar adamıştır ki sapmayı doğrulayabilmek için 1926 ve 1929’da Endonezya’ya giderek iki Güneş tutulmasını izlemiştir.[4]

Kendisi Alman Yahudi'sidir. Hitler iktidara gelince ve Yahudi zulmü başlayınca, bütün Avrupa, Yahudilere sırtını çevirecektir. O sırada kapılarını açan tek bir ülke vardır: Atatürk Türkiye'si… 

Finlay Freundlich, 1933'te Türkiye'ye gelince gördüğü tablo vahimdir. Çünkü mevcut Kandilli rasathanesi,  yetişmiş eleman ve teknik donanım eksikliği sebebiyle astronomik gözlemler yapamamaktadır.  Önce Kandilli Rasathanesi'ne dürbün ayarlar, daha sonra da İstanbul Üniversitesi gözlemevini kurar. Böylelikle Türk gökbilimci Takiyuddin'in 16. yüzyılda kurmuş olduğu, ama "meleklerin bacaklarını gözlemlediği gerekçesiyle" yıkılan gözlemevinden yaklaşık 350 yıl sonra, İstanbul'da ilk gözlemevini kuran adam olur Finlay Freundlich.  Hem de bir değil iki gözlemevimiz vardır artık.

Finlay Freundlich'ın yardımcısı Gleissberg, durumu şöyle özetlemektedir: 

 “Astronomi eğitimi ve araştırması için İstanbul Üniversitesi’nde başlangıçta bütün malzeme eksikti. Cihazlar ve gözlem araçları bir yana, ne bir astronomi enstitüsü, ne de herhangi bir astronomi literatürü mevcuttu. Ancak bütün bu eksiklikler, üniversitenin Türk hükümetinden gördüğü cömert teşvikler sayesinde giderildi.”[5] 

Finlay Freundlich gelir gelmez İstanbul'da da boş durmayacaktır ve başarılı olduğu 1929 yılı Endonezya gezisinde İzafiyet Teorisi üzerine yaptığı incelemeleri yayımlamıştır.  Arkadaşları toplama kamplarında ölürken veya işkence görürken, Atatürk Türkiye'sinde Başbakan'dan dahi fazla maaş alarak Einstein’ın teorisine dayanak sağlayan gözlemler üzerine çalışma imkanı bulan Finlay Freundlich, bir süre sonra ülkemizden ayrılmış ve vefat ettiği 1964 yılına kadar bu alandaki çalışmalarına devam etmiştir. Bize de bilimi bir ucundan destekleyebilmiş bir liderin gururu kalmıştır.[6]

AHMET ÖZGÜR TÜREN


[1] Einstein kendisinden Merkür gezegeninin yörüngesinin Newton’un yerçekim kanununa uyup uymadığını belirlemek için bir dizi gözlem yapmasını istemiştir. Freundlich, yaptığı gözlemlerle Merkür’ün hareketinin Newton teorisinin öngörüleriyle uyuşmadığını ortaya koymuştur.

[2] Günergun, Feza , Kadıoğlu, Sevtap . "Bilim insanlarının ülkelerarası yolculuğu: İstanbul Üniversitesi’nde dört yabancı astronom (1933-1958)". Osmanlı Bilimi Araştırmaları 13 / 1 (Aralık 2011): s.45,46

[3] Avrupa'nın ilk güneş teleskopunu da bulundurmuş olan bu gözlemevi, dönemin en ileri gözlemevlerindendir.

[4] Günergun, Feza - Kadıoğlu, Sevtap , s.47

[5] A.g.m., s.47

[6] A.g.m., s.55


 İstanbul Üniversitesi Gözlemevi yapım halinde, 1936



Finlay Freundlich'in yardımcısı
İstanbul Üniversitesi Gözlemevi,1936

Paylaş |                      Yorum Yaz - Arşiv     
378 kez okundu

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın