• Anasayfa
  • https://www.facebook.com/tarihtarihcemiyeti/
  • https://twitter.com/ttcemiyeti
Aydın'da Bir Yüksekokul; Evangelike Rum Mektebi / Dilara Çelik

Rumlar Kimdir?

Türkçede Rum sözcüğü üç farklı anlama gelmektedir. Roma yurttaşı hakkına sahip olan, Helen soyundan gelen, Yunanca konuşan lakin Yunan olmayan kişilere Rum denilmektedir. [1] Rumların çoğunluğu da Doğu Ortodoks Kilisesi mensubudur. Rumlar, Anadolu’da yer almış, burada yaşayan Türk halkı ile kaynaşmıştır. Bu sebeple zamanla Türkçe öğrenmişler ve Türkçeye de hakim olmuşlardır.

Osmanlı Devleti içerisinde de önemli bir azınlık olan Rumlar, Fatih Sultan Mehmet’in, İstanbul’u fethettiği sıra İstanbul’da karşılaştığı 3 önemli topluluklardan da biridir. Geriye kalanlar ise Gregorgen Kilisesine Bağlı Ermeniler ve Yahudilerdir. Varolan bu azınlıkların nüfusu yeterince fazladır. Hatta kendilerine ait sokakları bile vardır. Ayrı ayrı Ermeni, Rum, Yahudi ve Frenk mahalleri de mevcuttur.[2] Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’un fethi sonrası uygulamış olduğu Milletler Sistemi içerisinde Rumlarda yer almaktadır. Keza oluşturulan bu sistem sayesinde Osmanlı’da önemli bir konumları olmuştur. Dinlerine, dillerine, hürriyetlerine saygı gösterilmiştir. Öyle ki Rumlar, onlara gösterilen bu tolerans sayesinde örgütlenmişler, zararlı cemiyetler kurmuşlar, Anadolu’da eşkıyalık yapma hakkını kendilerinde bulmuşlardır. Dahası bunlarla kalmamış, casusluk ve hırsızlıkta yapmışlardır.

Rumlar ve Eğitim Faaliyetleri

Rumların bu amaç doğrultusunda eğitim faaliyetleri adı altında ilk örgütlenmeleri, kurmuş oldukları okullarda başlamıştır. Adamantios Rysio[3],  Rumların, İzmir’deki ilk eğitim faaliyetlerini başlatan kişidir. Adamantios, 1723 yılında Cizvitlerin yönlendirmesiyle Rum çocuklar için okul adı altında misyonerlik teşkilatı kurmak amacıyla İzmir’e gelmiştir. İzmir’de kurulan Rum okulları, Yunan bağımsızlık savaşı sonrasında eğitim adı altında gizli bir mücadele vermiştir. Genelde okullar kiliselerin yanlarına kurulmuş, buralarda Yunan dili, tıp, matematik, felsefe ve dahası ders okutulmuştur. Rum okulları bağışlar, gelirler ve miraslar ile idare edilmiştir.

Açılan Rum okulları iki dönemde incelenmektedir. Birincisi 1830 tarihine kadar olan dönem. İkincisi ise 1830 tarihinden sonraki dönem. Bunlar içerisinde en büyük fark, ikinci dönemde meydana çıkmış okulların Yunan eğitim sistemini örnek almış olmasıdır. Keza 1829 yılında Yunanistan bağımsız olmuş ve etkisi Osmanlı’daki Rum okullarına da etki etmiştir. İzmir’de içerisinde okul barındıran başlıca kiliseler ise şunlardır: Aya Fotini, Aya Yorgi, Aya Dimitrios, Aya Ekaterini, Aya Yoannis, Aya İonnsi Theologos, Aya Nikolaos, Evangelistra, Aya Apostolos, Aya Konstantinos, Kimisistis Theatoku, Aya Taksiarhos, Aya Markella, Aya Haralambos, Profitis İlios, Aya Trifon, Aya Anni, Aya Kriaki, Yenethlia tis Theotoku, Kimisis tis Theotoku, Agii Apostoli.[4] Rumların en büyük ibadet merkezi ise Aya Fotini Kilisesidir.

Okulların kurulmasına, kapatılmasına, yönetilmesine patrikler karar vermiştir. Alman yazar, Paul von Lindau, İzmir’e üç defa gelmiş ve buradaki Rum eğitim sistemi hakkında şu yorumu yapmıştır:  “Rumlar iyi bir eğitim için eğer ekonomik durumları uygunsa Almanya’ya ve özellikle Fransa’ya gidiyorlar. Eğer İzmir’deki Rum nüfusunu göz önüne alırsak, Alman ve Fransız üniversitelerinden mezun öğrenci sayısı oldukça yüksek.”[5]

Rum çocukları o zamanın en iyi öğretim kurumlarında öğrenim görmüşler ve hatta yurtdışına gönderilmişlerdir. İtalyan Üniversitelerine gönderilip başta felsefe, tıp, yabancı dil ve diğer bilimler hakkında bilgi sahibi olmuşlardır.[6]

Evangelike Rum Mektebi

Kiliselerin yanına kurulmuş küçük Rum mekteplerinin yanı sıra Aydın’da bir Rum yüksekokulu kurulmuştur. Adı Evangelike olan bu Rum yüksekokulunu[7] 22 Haziran 1733 tarihinde İeroteos Dendrinos, Panta İeon Savastopulas, Jorj Hammer ve Jorj Vitalis adında dört Rum kurmuştur. Bu okuldan mezun olan öğrencilere verilmiş olan belge, Fransa’daki mezuniyet diplomasının eş değeri sayılmıştır. Ayrıca bu belge, Yunanistan Milli Eğitim Bakanlığı tarafından kabul edilmiş ve bu sayede öğrenciye Atina Üniversitesi’ne girme hakkını vermiştir. Mektep 1778’de yanmış ancak ertesi yıl Jean Kannas tarafından tekrar inşa edilmiştir. Mektep ikinci defa yanmış, 20 Ekim 1810 tarihinde 2.Mahmut yaptırmıştır. Ancak tekrardan yangına uğrayan mektep son olarak 1851 tarihinde yenilenmiştir. Zamanla mektebin yönetimini Rum edebiyatçılar almış, burada Latince, Fransızca ve İngilizce dersleri yer almaya başlamıştır. Mektep adı altında kurulan okul zamanla kolejleşmiştir. Okulun yaklaşık 1700 adet öğrencisi vardır. Evangelike Mektebi’nin üç şubesi mevcuttur. Bu şubeler: Saint Jean Theologuge, Saint-Caterina mahallesindeki Küpecioğlu ve Saint Jean Şinadika şubeleridir.[8] Mektebe 1894 tarihinde ticaret bölümü açılmış öğrenci yoğunluğundan okul küçük gelmeye başlayınca okul genişletilmek istenmiştir. Bu amaç doğrultusunda gönüllü Rumlar aralarında para toplamışlardır. Para zamanla 5.000 Osmanlı lirasına ulaşmış, Osmanlı Devleti, eski mektep binasının genişletilip aynı zamanda yenilenmesini kabul etmiştir.[9] Yunan işgalinden sonra İzmir’de açık hiçbir Rum mektebi kalmamış, kilise ve mektep binaları Maarif idaresine bırakılmış, idare binaları satmıştır.

Rumlar, kurmuş oldukları Evangelike okulunda 7 sene eğitim görmek durumunda olduklarından okulu her anlamda iyi yapmak için uğraşmışlardır. Öyle ki ders programlarını bile büyük bir titizlik içerisinde hazırlamışlardır. Rum Evangelike Yüksekokulunun ders program içeriği şöyledir:[10]

1.Yıl: Aritmetik, Yunan Grameri, Yunan Dili, Eskiçağ Tarihi, Din Tarihi, Yazılı Egzersizler, Güzel Yazı, Resim.

2.Yıl: Aritmetik, Yunan Grameri, Etimoloji, Eski Yunan Filozofları, Ortaçağ Tarihi, Politik Coğrafya, Din Tarihi, Güzel Yazı, Resim.

3.Yıl: Pratik Geometri, Yunan Grameri, Sözdizimi, Yunan Dili, Filozof ve Yazarlar, Fransızca, Politik Coğrafya, Modern Tarih, Yunanistan Tarihi, Din, Resim.

4.Yıl: Teorik Aritmetik, Yunan Sözdizimi, Deyimler, Konuşma Sanatı, Eski filozof ve Hatiplerden Deyişler, Fransızca, Tabii Bilimler, Matematik, Fiziki Coğrafya, Eskiçağ Tarihi, Din Dersleri, Latince.

5.Yıl: Aritmetik ve Cebir, Sözdizimi, Eski Yunanca, Hitabet, İyon lehçesinin özellikleri, Kompozisyon, Fransızca, Fizik, Ortaçağ Tarihi, Kiliseler Tarihi, Latince.

6.Yıl: Cebir ve Geometri, Metrik Öğretimler, Eskiçağ Yunancası, Homer’in İlyada ve Odise, Fransızca, Psikoloji, Roma Tarihi, Din Tarihi, Latince

7.Yıl: Geometri, Metrik Öğretimler, Eski Yunan Trajedileri, Hitabet, Eol Lehçesinin Özellikleri, Fransızca, Modern Tarih, Mantık, Hıristiyan Ahlak Kuralları, Latince.[11]

Hazırlanmış olan ders programında Osmanlı Devleti’ni anlatacak, anımsatacak tek ders yoktur.[12] Bu da bize Rumların okulları vasıtası ile yapmak istediklerini gayet açık bir biçimde anlatmaktadır.

 

                                   


[1] www.tdk.gov.tr  Erişim Tarihi: 22.06.2018

[2] Erkan Serçe, İzmir ve Çevresi Nüfus İstatistiği 1917, Akademi Kitabevi, İzmir, 1998, s.5

[3] Yunan bağımsızlık savaşında yer almıştır. Filozof ve Şairdir.

[4] İzmir 1920-Yunanistan Rehberinden İşgal altındaki Bir Kentin Öyküsü, Çeviren ve Yayına Hazırlayan: Engin Berber, Akademi Kitabevi, İzmir, 1998, s.28-29

[5] 19. Yüzyıl Anadolu Şehirleri Manisa, Edirne, Kütahya, Ankara, İstanbul, Trabzon, Antalya, Diyarbakır, Konya, İzmir. Derleyen ve Çeviren.: İlhan Pınar, Akademi Kitabevi, İzmir, 1998, s.192

[6] Hidayet Vahapoğlu, Osmanlı’dan Günümüze Azınlık ve Yabancı Okulları, Boğaziçi Yayınları, İstanbul,  1992, s.16

[7] Sadiye Tutsak, İzmir’de Eğitim ve Eğitimciler (1850-1950),  Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara 2002, s.48

[8]  A.g.e., s.48-49

[9]  A.g.e., s.234-235

[10] Salih Narin, İzmir Levantenleri ve Kültürel Etkileri,(Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, Dinler Tarihi Bilim Dalı) Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Diyarbakır, 2012, s.45

[11] Rauf Beyru, 19.Yüzyılda İzmir’de Yaşam, Literatür Yayıncılık Kültür Yaşam Dizisi, İstanbul, 2000, s.304

[12] A.g.e., s.305

 

KAYNAKÇA

 

Berber, Engin, İzmir 1920-Yunanistan Rehberinden İşgal altındaki Bir Kentin Öyküsü, Akademi Kitabevi, İzmir, 1998.

Beyru, Rauf, 19.Yüzyılda İzmir’de Yaşam, Literatür Yayıncılık Kültür Yaşam Dizisi, İstanbul, 2000.

Narin, Salih, İzmir Levantenleri ve Kültürel Etkileri,(Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, Dinler Tarihi Bilim Dalı) Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Diyarbakır, 2012.

Pınar, İlhan,  19. Yüzyıl Anadolu Şehirleri Manisa, Edirne, Kütahya, Ankara, İstanbul, Trabzon, Antalya, Diyarbakır, Konya, İzmir, Akademi Kitabevi, İzmir, 1998.

Serçe, Erkan, İzmir ve Çevresi Nüfus İstatistiği 1917, Akademi Kitabevi, İzmir, 1998.

Tutsak, Sadiye, İzmir’de Eğitim ve Eğitimciler (1850-1950),  Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara 2002.

Vahapoğlu, Hidayet, Osmanlı’dan Günümüze Azınlık ve Yabancı Okulları, Boğaziçi Yayınları, İstanbul,  1992.

 

Paylaş |                      Yorum Yaz - Arşiv      99 kez okundu

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın