• Anasayfa
  • https://www.facebook.com/tarihtarihcemiyeti/
  • https://twitter.com/ttcemiyeti
TAVSİYE KİTAP
Batı Trakya Türkleri / Yrd. Doç. Dr. Zerrin Balkaç

Batı Trakya'nın Türkler Tarafından Fethi ve Türk Hakimiyeti

Batı Trakya Türklerin eline miladi 1363 yılında geçmiştir. Sultan Birinci Murad Rumeli fütuhatına devam ederken ünlü kumandanlarından Gazi Evrenos Paşa'yı Batı Trakya, Lala Şahin Paşa'yı da Bulgaristan dolaylarını fetihle görevlendirmiştir. Her iki kumandan da görevlerini kısa süre içinde büyük bir başarı ile yerine getirmişlerdir.

Fetihten sonra Balkanlar'a bir Türk akını başlamıştır. Anadolu'nun Konya, Aydın, Balıkesir illerinden binlerce Türk ailesi buralara yerleştiriliyor, Osmanlı politikası gereği, Balkanlar'ın Türkleşmesi sağlanmıştır.

Batı Trakya'ya 1363 yılından önce de Anadolu'dan bazı Müslüman Türk boylarının gelip yerleştiği bilinmektedir. Fakat bu yerleşme, Bizans hizmetinde paralı bir görev niteliğinde olduğu için fetih anlamı taşımaz. Bu sebepledir ki Batı Trakya'daki Türk varlık ve hakimiyetinin başlangıç tarihi 1363 kabul edilmektedir.1

Osmanlılar Batı Trakya'ya girer girmez, derhal bir imar faaliyetine girişmişlerdir. Çok geçmeden bölge han, hamam, camii, medrese, imaret, köprü gibi sayısız mimarî eserlerle süslenmiş, güzelleşmiştir. Halk uzun yıllar uyruk ve egemenlik farkı duymaksızın karşılıklı anlayış, sevgi, huzur ve refah içinde yaşamıştır. Osmanlı devrinden kalma mimari eserler, yapılar hâlâ Yunan makamlarınca kullanılmaktadır ve geniş çapta ihtiyaçlarını karşılamaya devam etmektedirler.

Batı Trakya 1363 yılından 1913 yılına kadar aralıksız tam 650 sene Türk hakimiyetinde kalmış, üzerinde taşıdığı sayısız tarihî eseri ile, altında sakladığı binlerce şehidi ile gerçek vatan olmaya en layık topraklardan biridir.

Batı Trakya'nın fetihten sonraki nüfus durumu hakkında pek fazla bilgi bulunmamaktadır. Fakat çevredeki eski Müslüman ve Hıristiyan kabirlerine göre bir hüküm vermek gerekirse, Türklerin ilk yıllarda da çoğunluğu ellerinde tuttuğu rahatlıkla söylenebilir.2

Osmanlı yönetimine geçişinden itibaren Batı Trakya, Osmanlı idarî teşkilatında Rumeli eyaleti içerisinde yer almıştır. 93 Harbi denen 1877-1878 Osmanlı Rus Savaşı sonunda imzalanan (3 Mart 1878) Ayastefanos Antlaşması ile Doğu kısmı Bulgaristan'a bırakılmış, Antlaşma'nın kırkıncı gününde 14 Nisan 1878'de Çirmen yakınlarında işgal kuvvetlerine karşı ilk direniş başlamıştır. Bu direniş kısa zamanda Balkan sıradağlarıyla Ege Denizi arasında kalan bölgede yaşayan bütün Türklere yayılarak Rus ve Bulgar işgaline karşı bir Silâhlı ayaklanmaya dönüşmüştür. Batı ve Kuzey Trakya ile Rodoplar tamamen Türk ihtilalcilerinin hareket sahası olmuştur. Ayaklanan halkın maksatlarını öğrenmek ve onları yatıştırmak üzere Rus memurlarıyla birlikte İstanbul'dan da Serasker Kapısın Hassa Meclisi azasından Sâmi Paşa ile Vasa Efendi bölgeye gönderilmiştir. Stanimaka civarında Osmanlı ve Rus temsilcileriyle görüşen Türk milli hareket reisleri, Osmanlı idaresinden başka bir idare altına girmeyeceklerini ve Osmanlı toprağında Rus askeri bulundukça silahlarını bırakmayacaklarını bildirmişlerdir. Bunun üzerine Ahmet Ağa Timirski adında bir kişinin önderliğinde Batı Trakya geçici hükümeti kurulmuştur. Bu hareket Türk halkı arasında bir uyanış ve yeniden dirilmeye işaret olmuştur. Bâbıâli'ye basına ve yabancı devletlere verilen muhtıraların ve yapılan müracaatların genellikle yirmi beş-otuz halk vekili ve 100 kadar köy meclisi ve müdürlerinin mühürlerini taşıması, bu ayaklanmanın bir halk hareketi olduğunu göstermektedir.

Batı Trakya ve Rodoplar'daki bu Türk ayaklanması Avrupa devletlerinin de dikka tini çekmiş ve Ayastefanos Antlaşması'nı değiştiren 13 Temmuz 1878 tarihli Berlin Antlaşması'yla Şarkî Rumeli imtiyazlı vilâyetinin kurulmasında hiç şüphesiz etkili olmuştur. Bu vilâyetin kurulmasıyla bir dereceye kadar rahatlayan Türkler vilâyetin 1885'te Bulgaristan'a ilhakından sonra yeniden ayaklanmışlar ve sonunda Osmanlı Devleti'ne katılmaya muvaffak olmuşlardır.3

Batı Trakya'daki Türk nüfusu, en yüksek seviyeye 93 Harbi diye anılan 1877-1878 Osmanlı Rus Harbi ile onun ardından patlak veren Balkan Savaşı yıllarında ulaşmıştır. Tuna boylarındaki yüz binlerce Türk ailesi düşman elinde kalmamak için evini, toprağını terk ederek yollara düşmüştür. Tersine akan bir nehir gibi kar, çamur demeden aç ve sefil günlerce yürümüşler, fakat bunların bir kısmı yollarda kırılmışlardır. Gücü yetip kaçabilenler ise ilk fırsatta, Batı Trakya'ya sığınmışlardır.

Evler, camiler, sokaklar Türk göçmenleri ile dolup taşmıştır. O yıllarda Batı Trakya'daki Türk nüfusunun bir milyona yaklaştığı varsayılmıştır.

Balkan Harbi sonunda Batı Trakya Bükreş Muahedenâmesiyle (10 Ağustos 1913) Bulgaristan'a bırakılmıştır. Türkler üzerindeki Bulgar baskısı da günden güne artmıştır.

15 Ağustos 1913'te Rodoplar'da Batı Trakya'da Bulgar mezaliminin umulmadık bir şekilde devam etmesi üzerine Edirne'ye çekilmiş olan Türk akıncı müfrezelerinden umumî çeteler kumandanı Eşref Kuşçubaşı 116 kişilik bir gönüllü grubu ile Batı Trakya'ya girerek Bulgaristan'a karşı oradaki Türkleri organize ederek bütün ümitlerin kaybolduğu anda, yeni bir Hacı İlbey destanı yaratmıştır. Bölgedeki Türkler kısa zamanda ayaklanıp duruma hâkim olmuşlardır. Bugün Bulgaristan'ın güney kesimini oluşturan Rodoplar bölgesiyle Yunanistan'ın idaresinde bulunan Batı Trakya'yı ve Makendonya'nın da bir kısmını içine alacak şekilde batıdan Struma Karasu'ya kadar ulaşan bölgeyi kontrolleri altına almışlardır. 31 Ağustos 1913'te merkezi Gümülcine olmak üzere Garbî Trakya Hükümet-i Muvakkatesi ilan edilmiştir. Müderris Salih Efendi'nin başkanlığında kurulan hükümet Dedeağaç'ın alınmasından sonra Garbi Trakya Müstakillesi adıyla bağımsızlığını ilan etmiştir. Cumhuriyet'in sınırları doğuda Meriç nehri, batıda Struma Karasu, kuzeyde 1912 Balkan Savaşlarından önceki Kırcaali-Robçoz hattı ve güneyde de Ege Denizi'ne ulaşmaktaydı.

Türklerin bu başarısı Bulgarların şikayetlerine sebep olmuştur. Büyük devletlerin müdahalesi yüzünden Osmanlı hükümeti de Batı Trakya Hükümet-i Müstakillesi'ni desteklememiş ve 29 Eylül 1913 tarihli İstanbul Muahedesi ile Batı Trakya Bulgarlara bırakılmıştır. 25 Ekim 1913'e kadar Bulgaristan'a teslim şart koşulan Batı Trakya'da Garbi Trakya Hükümet-i Müstakillesi varlığını ancak elli yedi gün sürdürebilmiştir.

I. Dünya Savaşı sırasında 30 Temmuz 1915 tarihinde Yüzbaşı Fuat Balkan'ın sevk ve idaresinde Drama'da Batı Trakya Kurtuluş Komitesi kurulmuştur. Daha sonra Fuat Balkan'ın İstanbul'a çağrılması üzerine 27 Eylül 1917'de Kavala'dan İstanbul'a hareket etmesiyle bu teşebbüs de başarısız kalmıştır. Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasından sonra (30 Ekim 1917) 10 Kasım 1918'de İstanbul'da bulunan Batı Trakyalıların düzenlediği bir kongrede alınan kararla Batı Trakya Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti kurulmuştur. Bu cemiyet, İtilaf Devletleri adına Fransız kuvvetlerinin Batı Trakya'yı işgali (22 Mayıs 1920) Gümülcine'nin kuzeyinde Hemetli'de Türkler Batı Trakya hükümetini kurmuşlar (27 Mayıs 1920), Peştreli Tevfik Bey'in başkanlığında kurulan bu hükümet bölgenin Yunanlıların eline geçmesiyle dağılmıştır.

Batı Trakya Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Batı Trakya'yı üç ana bölge halinde ayırmıştır. Bunlardan Yunanistan Batı Trakyası Drama, Kavala, Sarışaban, Pravişte, Serez, Zelava ve Demirhisar kazalarından; Bulgaristan Batı Trakyası Kırcaali, Koşukavak, Ortaköy, Gümülcine Platosu, Darıdere, Paşmaklı, Robçoz, Nevkekop ve Razlımık kazalarından; Batı Trakya olarak nitelenen kısım ise Gümülcine, Dedeağaç, Sofulu ve İskeçe kazalarından meydana gelmekteydi. Bu bölgelerde mevcut toplam nüfus aşağıdaki tabloda görüldüğü şekildeydi.

Türk129.120333.321 285.187 747.628
Yunan33.91010.720 65.411 110.047
Bulgar26.26650.967 33.508 110.741
Yahudi1480 134 3581 5195
Ermeni923 966 1889

Batı TrakyaBatı Trakyası Trakyası Toplum

Bulgaristan Yunanistan

Fransız kuvvetlerinin bölgeden çekilmesinden sonra Batı Trakya Yunanistan'ın eline geçmiştir. 24 Temmuz 1923 tarihli Lozan Antlaşması'yla Batı Trakya Türklerinin statüleri yeniden belirlenmiştir.4

Böylece Batı Trakya'daki Türk hakimiyeti Batı Trakya'yı Yunanistan'ın elde etmesiyle Türk hakimiyeti sona ermiştir.

Batı Trakya'da Kurtuluş Mücadeleleri

Kurtuluş Mücadelelerine Genel Bakış

Rumeli'de ve Osmanlı'nın hüküm sürdüğü her yerde yaşayanlar önceleri düştükleri durumu pek anlayamamışlardır. Tüm unsurlar yıllardan beri ihtilâl hazırlığı yaparken, Türkler böyle bir harekete gerek duymamışlardır. Çünkü devletine ve ordusuna güvenmişlerdir.

Çeşitli unsurların barındığı Osmanlı topraklarında tüm okullar azınlıklar içindi. Onların kilisesi bile bu konularda pek çok hazırlıklar yapmış ve zamanı gelince birden toparlanarak istiklâllerini temin etmişlerdir.

Trakya, Edirne, Kırklareli ve Tekirdağ'ın bazı bölümlerinin 30 Mayıs 1913 yılında Bulgarlara bırakılması, buralarda kalan Türkler üzerinde şok tesiri yapmıştır.5

Kurtuluş Mücadeleleri Döneminde Yunan Mezalimi

Yunanistan, zapt ettiği yerlerde bulunan Türklere yerlerini terk ettirmek ve Rumlara sun'i bir ekseriyet temin etmek için Trakya'dan, Amerika'dan ve Kafkasya bölgesinden gelen Rumları kasıtlı olarak Türk köylerinde iskân ettirmiştir. Türklerin mal ve hayvanları Rumlar tarafından zapt ve müsadere edilmiştir. Bu duruma karşı koyanlar zulme maruz kalmışlardır. Vodine ve Dramada Türkler Hıristiyanlığa kabule zorlanmışlardır. Türk kadın ve kızlarına her türlü kötü muamele yapılmış ve camiler tahrip edilmiştir. Bu durumu teyit eden 14 Mayıs 1914 tarihli belge:

Belge 1;

Bâb-ı Alî Hâriciye Nezâreti Terceme Müdîriyeti

Hâriciye Nezâret-i Celîlesi'ne fî 14 Mayıs sene 1914 târibiyle Viyana Sefâret-i Seniyyesi'nden vârid olan 204 numaralı Türkçe tabrîrâta melfûf olup "News Viztagbilat Gazetesinin fî 2 Mayıs sene 1914 târibli nüshasında münderic ve "Yunanistan'ın zabtetdiği memâlik dâhilinde mütemekkin Türkleri(n) şikâyâtı" ser-levhalı makâleyi hâvî maktû'anın tercemesidir.
Selanik'ten "Oryent Kuryer" Gazetesi'ne İş'âr Olunur:

Yunanistan'ın zabtetdiği memâlik dâhilinde mütemekkin Türkleri muhâcerete sevk ve icbâr etmek için Yunanîler tarafından ittihâz olunan tedâbîre karşı olan şikâyât teyâzüd etmektedir. Yunanistan hükûmeti, Rumlara sun'î bir ekseriyet te'mîn etmek içün Trakya'dan, Amerika'dan ve Rusya'nın Kafkasya memâlikinden muhâceret eden Rumları kasden Türk köylerinde iskân etmektedir. Yunanîlerin isti'mâl ettikleri tedâbîr hakkında tamâmıyla mevsûk bir menba'dan âtîideki tafsîlâtı istihsâl edebildim:

Selanik civârında bulunan ve tamâmen Türklerle meskûn olan Uzunali karyesi ahâlisi ahîren vürûd eden Rum muhâcirleri tarafından hânelerinden cebren ihrac ve köyden teb'id olundular. Rumlara mukâvemet eden eşhâs, gaddârâne bir sûretde sû'-i mu'âmelâta dûçâr oldular. Türklerin emvâl ve hayvânâtı Rumlar tarafından zabt ve müsâdere olundu. Esnâ-yı muhârebede Selanik'e gelmiş olan Yaylacık köyü Türk ahâlisi, harbin hitâmından sonra köylerine avdet ettikleri zamân ahâli-yi mezkârenin emvâl ve emâkinini zabtetmiş olan Rumlar tarafından darb ve tehdîdle koğuldular. Şehirlerde dahi Rumlar tarafından Türkler hakkında cebr ve şiddet icrâ olunmaktadır. Selanik'te Papa Yorgiyun nâmında bir zâbit, Hüsni Efendi nâmında bir kimsenin hânesinde kendisi mevcûd olmadığı bir zamanda yerleşmişdir. Hâne sâhibi bâ-bedel îcârı veyâ hânesinin tahliyesini taleb eylediği zamân merkûm zâbit tarafından darb ve cerholunmuştur. Fâtıma Hanım nâmında fakîr bir kadın mutasarrıfen ikâmet etmekte olduğu hâneden evlâdlarıyla berâber ihrâc edildi. Vodine'deki ahvâl daha fenâdır. Birkaç haftadan beri şehr-i mezkûrdaki Türk ahâli, Hıristiyaniyeti kabûle icbâr olunuyorlar. Balkan muhârebe-i ahîresinde Drama sancağı dâhilinde bulunan Zihne nâm mahalde erkekler katlolunmuş ve kadınlar dahi Hıristiyâniyeti kabûle icbar edilmişlerdir. Bulgaristan hududunu muhafazaya me'mûr asâkir Demirhisar nâm mahalde geceleri Türk kadın ve kızları hakkında her nev'harekât-ı şenâ, atkâranede bulunuyorlar ve cevâm-i şerifede dahi her dürlü tahkirat ve telvisâtda bulunuyorlar.6

İlk Batı -Trakya Türk Cumhuriyeti (31 Ağustos-25 Ekim 1913)

Gümülcine'nin işgalinden sonra "Garbi Trakya Hükümet-i Muvakkatesi" kurulmuş ve Hükümet Reisliğine de Müderris Salih Hoca getirilmiştir. Batı Trakya'da işgal sahasının genişlemesi ve "Garbi Trakya Hükümet-i Muvakkatesinin" (Batı Trakya Geçici Hükümeti) kurulması İstanbul ve Sofya'da telaş ve heyecan uyandırmıştır. Bu tehlikeli ilerleyişi gören büyük devletler ise derhal harekete geçerek Bâbı Âli'yi uyarmışlardır. Bâb-ı Âli büyük devletlerle olan münasebetlerin daha da gerginleşmesini istemediğinden, başkumandanlık vasıtasıyla Batı Trakya'ya gitmiş olanların (üçüncü kez) geri dönmelerini emretmiştir.

Ancak, Batı Trakya'daki kurtarma hareketinin başında bulunanlar, buradaki halkı zulüm ve işkence altında bırakmaya gönülleri razı olmamış, Osmanlı Başkumandanlığı'nın kendilerine vermiş olduğu geri dön emrini, Osmanlı Devleti'yle maddi alâkalarını kesip, "Batı Trakya Geçici Hükümetinin" istiklâlini ilan etmekle cevaplandırmışlardır.7

Bu hükümeti Bulgar Başbakanı Wrasdislof ve Yunan Başvekili Venizelos tanımışlar ve tebliğ etmişlerdir. Ne var ki, Osmanlı Başvekili Said Halim Paşa, İçişleri Vekili Hacı Adil Bey, Bahriye Vekili Cemal Paşa ile Talat Paşa İttihat ve Terakki Erkanı (Batı Trakya Muhtar Cumhuriyeti'ne) fiilen cephe almışlardır. Cemal Paşa ve Talat Paşa'nın siyasi komploları sonucu 25 Ekim 1913'te 57-58 günlük Batı Trakya Cumhuriyeti büyük kayıplar vererek tarihe karışmıştır.8 Batı Trakya Kurtuluş Savaşı politik bir atmosfer içerisinde başlamış Cemal ve Talat Paşalarının siyasi kaprisleri komploları ile tarih sahnesinden çekilmiştir.9

Burada en üzüntü veren husus; Osmanlı hükümetinin Batı Trakya'da kurulan hükümeti yıkmayı üzerine alması gerçekten büyük bir talihsizliktir.10

Osmanlı hükümetinin, Batı Trakya'nın Bulgarlara teslimine razı olmasının, Bulgarlarla bir ittifak antlaşması ihtimalinin etkisi olmuştur. Osmanlı Devleti'nin bu ittifaka oldukça önem vermesinin sebebi ileride Ege adaları yüzünden Yunanlılarla doğacak anlaşmazlıklarda Bulgarların yardımını veya hiç olmazsa bu durumdan yararlanmaya çalışmamasını temin etmek içindir.

Kurtuluş Mücadeleleri Döneminde İkinci Batı-Trakya Bölge Hükümeti (30 Temmuz 1915-27 Eylül 1917):

Ancak 30 Temmuz 1915 yılında Batı-Trakya'da ikinci defa bir kurtuluş savaşı, Piyade Yüzbaşı Fuat Balkan Bey'in sevk ve komutasında Drama'da başlamıştır.

Kısa bir süre Türk mücahitlerince, Fuat Balkan, Şakir Zümre ve Cevat Bey'in idareleri altında "Batı Trakya Kurtuluş Komitesi" kurulmuştur.

Drama, Kavala ve kısmen de İskeçe ve çevresi bu bölge hükümetinin idaresine girerek milli hudutları 19.000 km kareye çıktı. Bu sınırlar içinde 219 köy bulunuyordu ve nüfusu 320.000'in üstündeydi. Aynı zamanda dokuz Mülkî Müfettişliğe ayrılan "Batı Trakya-Bölge Hükümeti"de Osmanlı genel kurmayının Fuat Balkan'a gönderdiği sert bir yazı üzerine bu zatın 27 Eylül 1917 yılında Kavala, Sarıbasan ve Zigos isimli üç milis taburunu çekerek İstanbul'a dönüşü ile artık millî varlığını idame ettiremeyecek duruma düşmüştür ve bu bölge hükümeti de böylece ortadan kalkmıştır.11

Batı Trakya sorunu, Türkiye'nin Avrupa kıtasındaki topraklarının bölüşülmesi öngören uluslararası bir plânın uygulanması sırasında, müttefik devletler arasında baş gösteren görüş ayrılıkları sonucu İngiltere, Fransa ve Japonya'nın Balkan Savaşı'nda Bulgarlara verilmiş olan Batı Trakya'nın geri alınıp, Doğu Trakya ile birlikte Yunanistan'a verilmesini öngören kararın açıklanmasıyla ortaya çıkmıştır. Bulgarların 27 Kasım 1919'da imzaladıkları Paris Antlaşması ile boşalttıkları Batı Trakya'nın güney bölümünde Bağlaşık Devletlerden Fransa'nın Müttefikler Arası Trakya Hükümeti kurmasıyla yeni boyutlar kazanmıştır. Bulgarların, Batı Trakya'nın güney bölümünü boşaltmaya zorlanmaları, burada Müttefikler Arası Trakya Hükümeti kurulması aslında Batı ve Doğu Trakya'nın Yunanistan tarafından işgali için hazırlanmış bir oyundur.12

Aslında Müttefiklerin 1 Mart 1919 Paris kararlarında, Bulgarlara ait Batı Trakya'nın Yunanlılara verilmesine dair olan kararlarını değiştiren 11 Mart 1919 kararı, Bulgara bir ümit vermiştir. Onlar, Batı Trakya'da Fransız himayesi altında bir Türk Hükümeti kurulmasını iyi karşılamışlardır. Çünkü gelecekte Batı Trakya'nın tekrar ellerine geçmesi ihtimali olduğuna inanmaktaydılar. Yunanlılar Bulgarların katiyen sevmedikleri bir milletti. Onlarla daha halledemedikleri birçok meseleleri vardı. Bu düşünceler içinde olan Bulgarlar, günün birinde Batı Trakya'nın da kolayca ellerine geçeceğine yüzde yüz emindiler. Bu nedenle Fransız Manda idaresini desteklemeye karar vermişlerdir.

Bulgarlar, milli menfaatlerinin icabı gereğince hareket ettiklerine kani idiler. Türklerin Batı Trakya'da yarı egemen olmaları, çıkarlarına set çekemeyeceği inancında idiler. Türk devletinin o zamanki oldukca zayıf olan durumu onlara bu ümidi vermiştir. Batı Trakya Türklerini ise, artık bir kuvvet saymıyorlardı.13

Oysa bir hukukçu ve milletvekili olan ve Fransızcayı ana dili gibi konuşan İsmail Bey Fransa himayesindeki Batı Trakya sistemine karşı çıkmaktaydı. Daha sonraları İsmail Bey Türkiye'ye aykırı hareketlerinden dolayı gıyaben idama mahkum edilecek yüz ellilikler listesine alınmıştır.

İsmail Bey; "Fransızlar gavurdur, onun için Trakya'yı Yunan'a bırakmalıyız" diyerek Batı Trakya'yı İslami vasfını korumak amacıyla Ortodoks Yunanistan'a vermeyi uygun görmüştür.

Hacı Yusuf Bey, İsmail Bey'in görüşüne karşı çıkan konuşmasında "Yunan idaresini kabul edersek, bu halk bize beddua eder. Tarih karşısında Türk milleti karşısında mesul oluruz. Yarın oylarımızı Fransız yardımıyla kurulacak Türk idaresine verelim" demiştir.14

Batı Trakya Türklerinin Fransız yardımı ile kurulan Türk idaresinde mesut ve bahtiyar olacağına inananların başında Arif Efendi vardı. Belki Türk milletinin Anadolu'da kazandığı zafer sonu Batı Trakya'nın da Türkiye'ye ilhak olunması mümkün olacaktı.

Galip devletler, Venizelos'un sonu gelmeyen rica ve istirhamlarına çok zaman mukavemet etmişlerdir. Hattâ Batı Trakya'nın Yunanlılara verilmesi ile ilgili 1 Mart 1919 tarihli Paris kararlarını 11 Mart 1919'da uygulamaktan vazgeçmişlerdir.

Böylece Yunanlılar aleyhine sayılabilecek bir cereyan, müttefikler arasında mevcut iken, bazılarının Yunanlıları desteklemeleri, affedilmemesi lazım gelen büyük kabahatlerdendir.

Diğer taraftan oylarla Yunanlılar desteklenmemiş olunsaydı, Lozan'da İsmet Paşa'nın Batı Trakya'yı müdafaası daha kolay olurdu. "Referandum yapılmıştır. Halk sizi istememektedir" tezi ile müdafaasını kuvvetlendirebilirdi. Halk oyuna müracaat edilsin sözünü kullanmazdı.15

Geçici Son Batı Trakya Devleti (20 Mayıs 1920-23 Temmuz 1923)

Bu geçici devlet, 25 Mayıs 1920 tarihinde Gümülcine'nin kuzeyinde Hemetli bucağında Peştreli Tevfik Bey'in başkanlığında teşekkül etmiştir. Batı Trakya'da kurulan bağımsız hükümetlerin en uzun ömürlüsü bu son geçici devlet olmuştur. Fakat bu mezkur hükümette 24 Temmuz 1923 Lozan Antlaşması gereğince kendi kendini feshetmek zorunda kalmıştır.16

Batı Trakya'nın Yunanistan'a ilhaki için yapılmış olan referandum Türkler arasındaki huzur ve istikrarı mevcut durumdan çok daha kötü duruma irca etmiştir. Yunan müstevli kuvvetlerinin bir kısmı Anadolu steplerinde ilerlemek için imkân araştırırken yavaş yavaş Batı Trakya'yı istilaya başlamıştır.

Batı Trakyalı Türk hürriyetperverleri Yunan müstevli kuvvetlerinin Bulgarlar Müstevli kuvvetlerinden daha zalim bir yönetim tarzı kuracaklarını bildiklerinden Batı Trakya Milli Hükümetini kurmak zorunda kalmışlardır.17

Yunanistan'ın Batı Trakya'yı İşgal Döneminde Sürdürdüğü Baskılar

Mondros Ateşkesi'nden bir yıl sonra, 7 Kasım 1919'da Yunanistan, Fransa'nın desteğinde, Batı Trakya'nın büyük yerleşim merkezlerinden İskeçe'yi, bundan bir yıl sonra da 22 Mayıs 1920'de Batı Trakya'nın tamamını işgal etmiştir. Bu, Yunanistan'ın yayılımcı politikasının Doğu Trakya'ya yöneldiğini göstermesi bakımından dikkati çeken bir olaydır. Buna bir tepki olmak üzere, Gümülcine'de "Garbi Trakya Müstakil Hükümeti" adı altında siyasi bir icra organı meydana getirilmiştir. Bundan amaç, Batı Trakya olaylarını siyasi yönden uluslararası bir sorun haline getirmek, Batı Trakya Türklerini bir gaye etrafında toplayıp düzenlemekti.

Balkan Savaşı'ndan sonra Batı Trakya siyasî bir çekişme sorunu haline getirildi. Bir yandan Yunanlılar, öbür yanda Bulgarlar Batı Trakya Türklerinin huzurunu kaçırdılar.

Batı Trakya'ya kurtarıcı gibi gelen Fransızlar, hemen geçici bir işgal hükümeti kurdular. Türkleri de başlattıkları kalkınma hareketinin yol, maden ve orman işlerinde çalıştırdılar. Bütün tutumlarından Yunan yanlısı oldukları belliydi. Türklere çok zor ve kara günler yaşattılar.18

Ayrıca Yunanlılar Gümülcine'de bulunan bir fırka kuvvetini nakletmişler, Kırklarelin'de de bir olaya yakın kuvvetleri bulunmakla beraber, Gümülcüne'de Fransızların Trakya'yı terk ettikleri sırada Türklere bırakılan silah ve mühimmatın ortaya çıkartılması için nahiye müdürlerini tutuklayarak işkence yaparak öldürmüşlerdir. Bu baskıları aydınlığa kavuşturan belgeler;

Belge 2; Bab-ı Ali Dahiliye Nezareti Şifre-Telgrafname Şifre Kalemi

Mahreci Edirne 4 Ağustos 1335 Tarihi Keşidesi 4 Ağustos 1335 Kaleme vurudî 5 Ağustos 1335

Bugünlerde Yunanlılar ve bir kısım Rumlar buralarda yine faaliyete başladılar. Yunanistan'ın adil ve müstâkim olmuş dolayısıyla düveli itilâfiyenin kendisine İzmir şehrini ilhâk eylediği ve Dedeağaç ve Gümülcine savah ile karip olan diğer kasabatının Yunana verildiği ve Fransız taburları Yunanistan'a muavenet etmek üzere oralara geçmekte olduğu ve Yunan Devleti'nin şu sırada askere ihtiyacı hususunda genç Rumların gizlice Lüleburgaz'a kadar gitmeleri ve ondan sonra Yunanistan'a göndermek kolay olduğu ve Osmanlı kataatında hidmet eden Rumların lâakel yirmi gün sabretmeleri ve sonra Yunan askeri tarafından buraları işgal olunduğu zaman hizmete alınacakları yolunda propaganda yapmakta oldukları görülmektedir. Aynı zamanda Lüleburgaz ve Babaeski ve Çorlu cihetindeki Yunan Kuvva-i Askeriyesi deha müteyakkız olmakla beraber miktarı an bean tezyit edilmekte ve bizim istasyonlarda bulunan muhafız jandarmaların silahla gezmemeleri lüzumu Yunan zabıtları tarafından tembih edilmekte olduğu maruzdur.19

Genel Olarak Yunanistan

Yunanistan Cumhuriyeti, Eliniki Dimokratia'nın yüzölçümü 131.952 kilometre karedir. Arnavutluk, Makedonya Cumhuriyeti, Bulgaristan ve Türkiye ile ortak sınırları vardır. Yunanistan sınırları içinde iskân edilmiş 166 ada bulunmaktadır, ayrıca Fransa'nınkinden daha uzun bir kıyı şeridine sahiptir ve iç kesimleri dağlıktır. Yunanistan'ın nüfusu 9.950.000 kadardır ve bu nüfusun üçte birinden fazlası Atina bölgesinde yaşamaktadır. Geçmişte genellikle kırsal bir toplum olan Yunanistan, savaş sonrası dönemde hızla kentleşmiş, Batı Avrupa, Kuzey Amerika ve Avustralya'ya göç vermiştir.20

Tarihsel Geçmişi

Bugün, Yunanistan sınırları içindeki bölgeler değişik zamanlarda Osmanlı İmparatorluğu içerisinde yer almaktaydı. Trakya ve Makedonya 14. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'na geçmişti. İlk olarak Sultan II. Murat Epir, Taselya, Mora ve Ege adalarını 15. yüzyılda ilhak etmiş ve daha sonra da oğlu Sultan Mehmet toprakları daha da genişletmiştir. Rodos adası, muhteşem Süleyman'ın 1522'deki seferberliğinden sonra Osmanlı egemenliği altına girmiştir. Girit (Crete) adası, Sultan 4. Murat'ın hükümdarlığı süresince 1645'te Osmanlı topraklarının bir parçasıydı. Yunanistan'ın esas olarak (adalarından ayrı olarak) kendi topraklarında 1830'da bağımsız bir krallık kurulmuştur. Girit (Crete), 1898'de Fransa, İngiltere, Rusya ve İtalya'nın koruması altına girmiştir.Rodos ve diğer adalar 1912'de İtalya tarafından ele geçirilmiştir. Selanik, 1923'te Lozan Antlaşması'na göre (Dodacenese) On iki adalar da 1947'deki Paris Antlaşması'na göre Yunanistan'a devredilmiştir.21


Yunanistan, İngiltere (Britanya'dan) 1864'te yedi adayı almıştır.

1878'deki Berlin Konferansı'nı takiben Osmanlı İmparatorluğu Larissa bölgesini içeren Thessaly'yı Yunanistan'a devretmiştir.

1912 ve 1913 (deki) Balkan Savaşlarından sonra Yunanistan.


Lozan Antlaşması Türkiye, Yunanistan'ın Batı Trakya üzerindeki egemenliğini kabul eder ve Doğu Ege adalarını Yunanistan'a devretmiştir.

Yunanistan bugünkü sınırlarına II. Dünya Savaşı'nın sonunda kavuşmuştur.22

Haritalarda da görüldüğü üzere, 1830'da kurulan Grek Devleti'nin Cumhuriyet haline gelmesinden sonra, ülke sınırları daha çok 1912/13 Balkan Savaşlarından sonra genişlemiştir. Yani Yunan genişlemesi talihsiz Balkan Savaşlarından sonra daha da hızlanmıştır. Yunanistan Makedonya'nın büyük bir kısmını Selanik'i, Kavalayı, Yanya'yı, Sisam, Sakız, Midilli ve Limni adalarını Balkan Savaşlarından yararlanarak ele geçirmiştir. Osmanlı Devleti bir savaş bitmeden bir başka savaşa girmiştir. Trablusgarb Savaşı, Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı birbirlerini izlemiştir. Türkiye, Bulgaristan ile birlikte I. Dünya Savaşı'ndan yenilgiye çıkınca, Yunanistan bu fırsatı da değerlendirerek bu defa Dedeağaç bölgesini ve Batı Trakya'yı da ele geçirmiştir.23

1939 sonlarında II. Dünya Savaşı başladığında Yunanistan yerini belirlemiş müttefikler yanında yer almıştır. Yunanistan'ın müttefiklerin yanında yer almasının sebebi, Yunanistan'ın çok kötü bir ekonomik gelişim süreci içinde bulunmasından kaynaklanmaktaydı.

Yunanistan savaşın ilk yılında tarafsız kalmıştır. "Başbakan Metaksas ülkeyi savaşın dışında tutmayı amaçlıyordu. Halkın genel eğilimi müttefiklerin yanında yer alma şeklindeydi. Hükümet de bu genel eğilim doğrultusunda müttefikler yanında yerini belirlemiştir." Bu, sağ görüşlü tarihçilerin savundukları görüştür. Sol görüşlü tarihçilerin savundukları görüş ise, Metaksas başkanlığındaki hükümetin Alman nazizmine ve İtalyan faşizmine, genelde yaygınlaşan faşizme sempati beslediği yolundadır.24

Yunanistan, 1941 başlarından sonra üçlü işgal altında bulunuyordu. Bunlar Almanlar, İtalyanlar ve kendileriyle daha sonra ittifak kuran Bulgarlardı. Bulgarlar, Batı Trakya, Drama, Serez ve Kavala bölgelerini işgal etmişlerdir.Halk işgalcileri desteklemiyordu. Ancak içinde bulunduğu yaşam şartları da çok kötüydü. Halkın ancak %4'ü yeterli denebilecek düzeyde beslenebiliyordu. Buğday üretimi %40 düşmüş, hayvan sayısı ise %58 düşüş göstermişti.

Alman faşizmi altında ezilen halk, bilinçsiz tepki gösterilerine başladı. Bu hareket, solun örgütlenmesiyle silahlı direnişe dönüştü ve Eylül 1941'de EAM (ulusal Kurtuluş Cephesi) kuruldu.25

İkinci Dünya Savaşı Sırasında ve İç Savaş Sırasında Batı Trakya'daki Türklerin Durumu

Gerek II. Dünya Savaşı sırasında, gerekse iç savaş sırasında Batı Trakya'daki Türklerin durumlarına bir göz atalım.

Türkler, savaşın ilk yıllarında, öncelikle savaş bölgesine uzak olmaları itibarıyla pek etkilenmişlerdir. Onun ötesinde bu (20 bin kişilik) toplum, savaşta kendini taraf hissetmemiştir. Şöyle ki;

Bölgedeki Türk toplumu, toplumsal yapı ve yaşamı itibarı ile olduğu kadar, psikolojik olarak da kendini Lozan'dan bu yana Türkiye'ye daha yakın hissetmiştir. Ancak şu bir gerçek ki, siyasal yapı olarak Yunanistan'a bağlı olması nedeni ile, Batı Trakya Türk toplumu, savaşa katılamamazlık edememiş, Alman ve Bulgar ordularının Trakya cephesinden saldırısı sırasında sınırlı oranda da olsa karşı koymuştur. Ancak bölge işgal altında bulunduğu sırada halk, Yunanistan'ın diğer bölgelerinde gösterilen tepkiyi göstermemiştir.26

Yunanistan'ın Yayılmacı Politikası Yunanistan'ın Emeli Nedir?

Yunanistan, bir devlet olarak dünya üzerindeki yerini aldığı andan itibaren, Türklere, varlığını, hırçınlık, açgözlülük ve kıskançlıkları ile her zaman hissettirmiştir. Türk devletinin zayıf olduğu dönemlerde üzerine saldırmış, güçlü olduğu zamanlar ise, içten parçalamak için teröristleri beslemiş, kışkırtmış her çirkin oyunlara baş vurmuştur.

Yunanistan, her zaman ve her konuda, Türkiye'nin önünde olmak istemiş, onun dostları ile olan ilişkilerini hep bozmaya çalışmıştır.

Geçmişte, üç kıtaya yayılmış olan Osmanlı İmparatorluğu'nun toprakları üzerinde bugünkü komşuları ile yan yana, iyi komşuluk ilişkileri içinde yaşamak azmine dayalı dış politikası, Türkiye'nin iyi niyetinin en önemli göstergesidir.

Osmanlı İmparatorluğu'nun hoşgörüsü ile din ve dil birliğini koruyan bugün devlet olarak yaşamını sürdüren ülkeler arasında yer alan Yunanistan'ın daima sorun yaratan taraf olmasının nedenleri, bugünkü statükoya ışık tutması açısından önemlidir.

Türk-Yunan ilişkilerinin tarihçesini daha iyi bir şekilde değerlendirebilmek, Yunanistan'ın Türkiye üzerinde tarihi emellerini ve bugünkü politikalarının özünü kavrayabilmek için, Yunanistan'ın "Megali idea" ideolojisini iyi bilmek gerekmektedir.

Megali İdea Nedir?

Yunanlılar, aralarında Megali İdea'dan bahsettikleri zaman akıllarından geçen Türk devletini ortadan kaldırmak, İstanbul, İzmir, Kıbrıs ve Küçük Asya dedikleri Anadolu'yu sınırlarının içine katmayı kapsamaktadır. Oysa, Türk düşmanlığı ile beslenen Megali İdea, ideoloji ve arzusunun arkasına neyin gizlenmiş olduğu tarihçi Panayotis Kayas'ın Megali İdea adlı kitabında şöyle belirtilmektedir;

"Yunanistan'ın siyasi ve sosyal liderleri, her dönemde, ülkenin varolabilmesi için bir Milli İdeoloji'ye sahip olunması gerektiğine inanıyorlardı. Böylece, Yunan milletini her an yeni mücadelerle hazır tutacak, halledilmeyen ekonomik problemlere karşı, hiç kimse vatan haini damgasını yememek için muhalefette bulunamayacaktı. Kısacası Megali İdea, Yunan iç ve dış politikasının canıdır. Milli hedefe ulaşmanın dışında herşey yönetim, eğitim, imar bekleyebilirdi. Böylece, Türk sınırları içinde bulunan toprakların Milli Hedef olarak gösterilmesi, Milli İdeoloji'nin doğmasına yol açmıştı. Bu Milli İdeoloji'nin adı "Megali İdea" ideolojisi idi. Böylece ülkenin siyasî, askerî, dinî ve sosyal liderleri herşeyi bir yana iterek bu hedefe yönelmeleri devlet kuruluşları içinde Megali İdea'ya yönelik faaliyetlerin başlamasına yol açtı. Bu genel yönlenmeye paralel olarak Yunanistan'ın talep ettiği Türk topraklarında yaşayan Rumların örgütlenmesine geçildi. Böylece, Türk'ün varlığı, Yunanistan'ın siyasî yaşamında, Kral, Kilise, Ordu ve Politikacılar tarafından istismar edildi."27

Tarihten kaynaklanan başka önemli, sorunlarda Patrikhane ve Kıbrıs sorunlarıdır.28

Aslında Yunanistanla ilişki; Yunan devleti de, milliyetçilik prensibine uygun olarak, tam mânasıyla milli bir Yunan devletinin kurulması için yapılan 1821-1830 Yunan Bağımsızlık savaşına dayanmaktadır. Bu kuruluşta da, Kemal Atatürk'ün devletindeki demokratik düşünceler vardır. Büyük İdeal'e (Megali İdea), Yunanlılar bu aşırı milliyetçi ideallerine rağmen; 1821'de toplanan ilk Yunan Milli Meclisi, sadece Yunanlılardan oluşan bir yeni devlet teşkilini istemiş, tam anlamıyla bir Yunan devleti kurmuştur. Bu tezat, birinci Dünya Savaşı'ndan sonra Kemal Atatürk'ün Türk Milliyetçiliği ile çatışmaya yol açarak Yunanistan'ın trajedisini hazırlamıştır. Yunan faciası, Yunan büyük idealinin sonunu belirlemiş ve Yunanistan'ı mahvetmiştir.

Türk Yunan İlişkilerinde Batı Trakya Sorunu

Batı Trakya'daki Türk azınlığının statüsü 24 Temmuz 1923 tarihli Lozan Barış Antlaşması ile düzenlenmiştir. Yunan makamları Lozan Barış Antlaşması'nın imzalanmasından hemen sonra bu Antlaşma'dan doğan yükümlülüklerini ihlâl etmekte tereddüt etmemişlerdir.

Lozan Barış Antlaşması sırasında kabul edilen resmi rakkamlara göre, 1922-1923 yıllarında Batı Trakya'nın toplam nüfusu 163.030 idi. Bu nüfusun 129.120'sini Türkler, 33.910'unu da Yunanlılar oluşturmaktaydı. Aynı dönemde soydaşlarımız Batı Trakya topraklarının %84'üne sahiptiler.

1970'li yılların ortalarında soydaşlarımızın sahip oldukları topraklar %40'ın altına düşmüştür. Soydaşlarımızın topraklarının eritilmesi süreci 1976'dan bu yana keyfi ve büyük ölçekli kamulaştırmalar şeklinde, artan bir hızla devam etmektedir.

Yunanistan'ın Tezi

Yunanistan-Türk azınlığı ile ilgili politikasının uygulanmasında, azınlık sorunlarının içerdiği çok yönlü ve tüm sorunlara cevap verebilecek politikayı günün şartlarına göre tek elden yönetebilecek bir örgütlenmeyi yıllar önce gerçekleştirebilmiş ve bugüne kadar bu örgütün işlerliğini etkin biçimde sürdürmesini sağlayarak ortam ve imkânları yürürlükte tutmuştur. "Yunan Politikası"nın ana hatları şu şekilde ortaya çıkmaktadır:

1) Türk toplumunun çoğalmasını engellemek ve Yunanistan'dan göçe zorlamak,

2) Türk toplumunun milli benlik ve kimliğini aşınmaya uğratmak, yok etmek, paçalamak.

3) Toplumun bilinçlenmesini önlemek, noksan eğitim ve kültür vererek geri bırakmak.

4) Türklerin bir toplum halinde yaşama imkanlarını ortadan kaldırmak ve asimilasyona uğratmak.

Türkiye'nin Tezi

Türkiye Yunanistan'la ilişkilerinde Lozan Antlaşması'nın sağladığı dengenin korunmasından yanadır. Ortaya çıkabilecek sorunların ikili müzakerelerle ve hakkaniyet esasına göre çözümlenmesi gerektiğini defalarca belirtmiştir. Türkiye, bu politikasının doğrultusunda;

1) Batı Trakyalı Türklerin yurtlarında mal ve kültür varlıklarının korunması, sosyal gelişimlerinin sağlanması gerektiğine inanmaktadır.

2) Lozan'da sağlanan azınlık haklarının muhafaza edilmesi gerekmektedir.

3) Yunanistan, Batı Trakya Türkleri üzerindeki baskıları kaldırmalı, topraklarını kamulaştırma girişimlerinden vazgeçmelidir.

4) İstanbul'dan giden Rumlar kendi iradeleriyle Türkiye'yi terk etmiş olmalarına rağmen, vatandaşlıktan çıkarılmamışlardır. İstedikleri zaman Türkiye'ye girip çıkabilmektedirler.

5) Türkiye, azınlık ve vakıflar konusunda Lozan Antlaşması ile sağlanan dengeyi bozmaya yönelik girişimlere, karşılıklılık ilkesine göre tedbirler uygulamaya kararlıdır.29

Türk-Yunan İlişkilerinde Azınlık Meselesi Azınlık Kavramının Tanımına Genel Bakış

"Azınlık" kavramı, insanlar toplum halinde yaşamaya başladıkları andan itibaren ortaya çıkmış bir kavram olduğu sanılmaktadır. Çünkü insan toplumlarının bütün dönemlerde şu ya da bu biçimde çoğunluktan farklı özellikler gösteren daha ufak grupları da içermeleri kaçınılmaz olmuştur.

Bu kavram çok çeşitli görünümleri olan ve farklı çıkarları ilgilendiren sosyo politik bir kavramdır. Azınlık kavramına el atıldığı zaman ortaya dökülen tanımlamalar oldukça fazladır. Azınlık kavramının, daha birçok sosyopolitik kavram gibi tarih içinde değişme geçirmiş olduğu gerçeği akılda tutulmamalıdır. Çünkü uluslararası planda azınlık kavramı, ortaya çıktığı tarihten günümüze aynı kalmamış, değişmiştir.30

Yunanistan'ın Azınlıklara Bakış Açısı

Azınlıkların korunması konusunda 19. yüzyıl sisteminin en tipik biçimde yansıdığı ülkelerden biri de Yunanistan'dır. Gerek bağımsızlığını elde edişi, gerekse Osmanlı İmparatorluğu'nun zararına durmadan gelişmesi süreci sırasında Yunanistan, her yeni toprak elde edişinde bu genişlemesini Batılı ülkelere tescil ettirebilmek için büyük devletlerle anlaşmalar yapmak ve bu anlaşmalar sonucu yeni kazandığı bölgeler üzerinde kalan azınlıklara birtakım azınlık hakları tanımak zorunda kalmıştır.31

Aslında Yunanistan'a göre ülkesinde hiçbir etnik azınlık yoktur. Bunların hepsi Slâvlaştırılmış Yunan vatandaşlarıdır. Batı Trakya Türkleri de Müslümanlaştırılmış Yunan vatandaşlarıdır. Tarihte 400 yıl kendisine hükmetmiş Türkler dahi Yunan'dır diyebilen bir zihniyetin, Makedonlar için ayrı bir etnik ve kültürel gruptur demesi ve bunların çiğnenen insan haklarını iade etmesini beklemek Yunanistanı ve Yunanlıları hiç tanımamak demektir.32

Yunanistan'daki azınlıklar şu şekildedir;

Türk azınlık 120-130.000
Makedon azınlık 300.000
Bulgar azınlık 25.000
Yahudiler 6.000
Ermeniler 16.000
Arnavutlar 50.000
(Güney Epir'de Arnavutluklara göre) 200.000 Ulahlar
(Rumenler) 100.000 (Romanyaya göre) 1.500.000

Yunanistan devamlı olarak ülkesinde hiçbir azınlığın bulunmadığını, herkesin Yunanlı olduğunu iddia etmektedir. Ancak istatistik, görüldüğü üzere bunu kesinlikle yalanlamaktadır.33

Azınlıkların Statüsünün Belirlenmesi ve Azınlıklarla İlgili Türk-Yunan İkili Antlaşmaları

1. 10 Ağustos 1920 Yunan Sevr'i

2. Lozan Sistemi

Yunan hükümetinin Batı Trakya'da yaşayan Türk azınlığa karşı uluslararası hukuk çerçevesi içinde yükümlülükleri bulunmaktadır. Bu yükümlülükler, Türk azınlığın haklarını korumasını ve güvence altına almasını öngörmektedir.

1923 tarihli Lozan Antlaşması'nın "Temel Hukuk" olarak tanımlanan 37-45. maddeleri, Yunan ve Türk hükümetlerinin ülkelerindeki Türk ve Rum azınlıkları korumalarına ilişkin yükümlülüklerini belirtmektedir.

Buna göre Yunanistan, Batı Trakya Türk azınlığının doğum, vatandaşlık, dil, ırk ve din ayrımı yapılmaksızın yaşama ve özgürlüklerinin korunmasını, ibadet serbestliğini, dolaşım ve göç etme özgürlüğünü, yasalar önünde eşitliğini, çoğunluğun yararlandığı sosyal ve siyasî haklardan yararlanmasını, özel hayatta, ticarette, dinde, basın-yayında, kamu organları ile ilişkiler ve mahkemelerde Türkçenin serbestçe kullanılmasını, Türklerin yardım, din ve sosyal amaçlı kurumlar ve okullar kurma ve yönetme hakkını, her iki dilde de eğitim veren ilkokullar kurmayı ve dini kurum ve vakıflar için tam himaye sağlamayı kabul etmiştir.34

30 Ocak 1923 tarihinde Lozan'da imzalanan mübadele protokolü iki maddeden ibarettir. Antlaşma, sadeleştirilmiş olarak şöyledir:
1 Mayıs 1923 tarihinden itibaren Türkiye topraklarında bulunan Ortodoks dinine mensup Türk uyruklu Rumlarla, Yunan topraklarında bulunan Yunan uyruklu Müslümanlar, mecburi mübadeleye tâbi tutulacaklardır. Birinci maddede belirtilen mübadele işlemi aşağıdaki halka şamil değildir.

1. İstanbul il sınırları içinde yaşayan Rum halkı.

2. Batı Trakya Müslüman halkı.

Anlaşma hükümleri uyarınca Anadolu'da yaşayan birbuçuk milyona yakın Rumla, Yunanistan'da yaşayan yarım milyona yakın Türk yer değiştireceklerdir. Binbir güçlük ve sıkıntı içinde, Türkler Anadolu'ya, Rumlar Yunanistan'a taşınıp yerleştirilmiştir.35

Türk ve Rum azınlığının varlığına basamak olan kaderlerine uzun yıllar hükmeden anlaşmalardan ikincisi "Azınlıkların Korunmasına Dair Protokol"dür. Lozan Antlaşması'nın 3. faslını teşkil eden protokol (37-45.) maddelerini kapsamaktadır. Protokolün 38-44. maddelerinde Türkiye hükümetinin İstanbul Rumlarına garanti ettiği haklar belirtilmektedir. 45. madde ile aynı hakların Yunanistan tarafından Yunanistan'da yaşayan Müslümanlara da tanınacağına dair önceki maddelere atıf yapılmaktadır.36
Ayrıca şu anlaşmalar da mevcuttur;

Atina Antlaşması 1 Aralık 1926
1930 Türk-Yunan Dostluk, Tarafsızlık-Uzlaştırma ve Hakemlik Antlaşması
1930-1933 Ankara Antlaşmaları

Yunanistan'ın da Onayladığı Uluslararası ve Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Açısından Azınlıkların Statüsünü Belirleyen Sözleşmeler:

1. 1948 Soykırımın (Genoside) Önlenmesine ve Cezalandırılmasına İlişkin Sözleşme.

2. 1948 Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi.

3. 1965 Her Türlü Irk Ayrımcılığının Kaldırılmasına ilişkin Uluslararası Sözleşme.

4. 1966 Ekonomik Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme.

5. Helsinki Nihaî Senedi.

6. Avrupa İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerini Korunması Sözleşmesi.

7. 1984 İşkenceye ve Öbür Zalimce İnsanlıkdışı ya da Küçültücü İşlem ya da Cezaya Karşı B. Milletler Sözleşmesi.

8. Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı (AGİK) Viyana İzleme Toplantısı 1989 Kapanış Belgesi.

"Antlaşmalara ve anayasa hükümlerine rağmen Yunanistan'daki Müslümanlar ikinci sınıf insan muamelesi görmektedirler."

Batı Almanya ZDF Televizyonu "Ausland Journal" adlı Programdan
Bonn, 31 Ağustos 1984

* * *

"Yunanistan Müslümanları (her türlü baskıya uğrayan) unutulmuş azınlık durumundadır. Bütün dünya ülkelerinin, Avrupa İnsan Hakları Konseyi Protokolü'nün 4. maddesine tamamen aykırı düşen bu tür baskı politikasına rağmen hâlâ insanlık ve demokrasi şampiyonluğu pozundaki Yunanistan'a 'dur' diye bağırmaları için geç bile kalınmıştır!"

Dr. Salahi Ramadan Sonyel
Arabia the Islamic World Review,
Londra, Temmuz 1984


"Yunanistan'daki Müslüman Türk toplumuna baskı ve sindirme politikası reva görülüyor. İnsan hakları ile bağdaşmayan bu politika ile Lozan Antlaşması da çiğnenmektedir.

Reuter, Londra 29.12.1982

***

"İkinci sınıf vatandaş muamelesi gören Batı Trakya Türkleri sefalet içinde yaşamakta ve haklarını teminat altına alan Lozan Antlaşması'na uyulmamaktadır."
The Economist

Londra 22.06.198537


Batı Trakya Türklerinin Sorunlarına Genel Bakış İnsan Hakları Açısından Yaklaşım

Dil, din, soy, cinsiyet ya da renk farklılığı dolayısıyla insanlara, ayırımcı muamele yapılması gibi bir uygulamanın tarihin karanlıklarında kalmış olması gerekirken, 20. yüzyılın sonlarına yaklaştığımız bir dönemde dahi bu tür uygulamaların bazı yerlerde hâlâ sürmekte olması, insanlık adına gerçekten düşündürücüdür.

Bu uygulamanın en belirgin örneklerinden birisi deYunanistan'da cereyan etmektedir.

Meriç nehrinin hemen ötesinde, Yunan topraklarında 120 bin Türk yaşamaktadır. 24 Temmuz 1923 tarihli Lozan Barış Antlaşması'yla hak ve statüleri belirlenerek garanti altına alınmış olan Batı Trakya Türk'ü Yunan makamlarının çeşitli baskılarıyla karşı karşıyadırlar.

Türk azınlığının taşınmaz mal satın alma olanakları 1938 tarihli bir yasaya dayanılarak tamamen ortadan kaldırılmıştır. Azınlık mensuplarının arazi ve emlaklarını birbirlerine satmalarına dahi izin verilmemekte, ancak Yunanlılara satmalarına olanak sağlanmaktadır.

Eğitim alanında da Batı Trakya Türk toplumu ağırbaskılarla yüzyüzedir. Bugün 120 bin nüfuslu bir toplum için bölgede sadece iki orta/lise bulunması ibret verici bir olaydır. Oysa Lozan Antlaşması soydaşlara giderlerini kendileri ödemek koşuluyla, her türlü okullar ve benzer öğretim ve eğitim kurumları kurmak, yönetmek ve denetlemek konularında eşit hak tanımıştır. Bu hakkın kullanılmasına izin verilmemektedir.38

⦁ Türklerin örf ve adetlerini serbestçe yaşamalarına fırsat verilmemektedir.

⦁ Küçük yaştaki Müslüman Türk çocuklarının, Hıristiyanlaştırılmak maksadıyla köylerde açılan kreşlere gönderilmeleri konusunda ailelerine baskı yapılmaktadır.39

Yunan hükümetinin bu politikasının sadece Lozan Barış Antlaşması'na değil, aynı zamanda Yunanistan'ın taraf olduğu uluslararası insan hakları sözleşmelerine de ters düştüğü kuşkusuzdur.40

Sosyal Baskılar

Yunanistan'da yüzelli bin civarında Müslüman Türk'ün bulunduğu bilinmektedir. Bunlar İskeçe ve Gümülcine şehirlerinde ve çoğunlukla bu şehirlere bağlı köylerde oturmaktadırlar. Bu Türklerin hakları Lozan Antlaşması'yla Türkiye'nin güvencesi altındadır. Ancak, Yunan adâleti çeşitli bahanelerle Türkleri her alanda mağdur etmektedir. Mülkiyet hakkına yapılan tecavüzlerin bizzat Yunan hükümetlerinin bilgisi dahilinde yapılmasından cesaret alan Rumlarla Türkler arasındaki sürtüşme tırmanmaktadır.

Yunanistan, sistemli bir devlet politikası güderek, ülkesinde Türk azınlığı bulunmadığını iddia etmektedir ve Türk azınlığı yerine Müslüman azınlık demektedir. İlk bakışta bu tanımlamada Türkiye için bir mesele olacak durum gözükmemektedir. Ancak Yunanistan bu tercihi bir politika gereği yapmaktadır. Türkiye'yi Batı Trakya Türkleri meselesinde taraf olmaktan çıkarmayı amaçlamaktadır.

Türkiye'nin desteğinden eksik Batı Trakya Türkleri, haliyle Yunan emperyalizmi karşısında çaresiz kalacaklardır. Yunanistan'ın bir zamanlar Tivkov'un kullandığı ağzı kullanarak, Yunanistan'daki Müslümanların Osmanlılar zamanında zorla Müslüman yapıldığı yolundaki propagandası resmen Türkleri eritme politikasının icabıdır ve Yunanlılar bu işi yıllardır yürütmektedirler.41

Yasak Bölge başta olmak üzere Batı Trakya'daki Türk azınlığının büyük çoğunluğunun seyahat hürriyeti kısıtlanmıştır. Türkler yürürlükteki yasalardan yararlandırılmamaktadır.

Her çeşit kuruluşunda azınlık üyelerine ilgisiz davranılmakta, hastalar bile hor görülmekte ve gereken tedavileri yapılmamaktadır.

Türkçe kaset ve plak dinlenmesi, video kaset seyredilmesi yasaklanmıştır. Son 10 yıldan beri Batı Trakya Türk azınlığının umumi yerlerde kendi dillerindeki Radyo ve Televizyon yayınlarını izlemeleri polis ve jandarma tarafından yasaklanmaktadır.42

Hatta Yunanistan'da Türklerin kendi ana dilini konuşmaları bile yasaktır.

Yunanlılar, Batı Trakya'daki Müslüman Türklere karşı büyük baskı hareketlerine girişmişlerdir.

⦁ Türk öğretmenlerini, Eski Yunan tarihinden imtihana sokmakta, başarı kazanamayanları öğretmenlikten çıkarmaktadırlar. Oysa, Türkiye'deki Rum öğretmenler, eski Türk edebiyatından imtihan edilmemektedirler.

⦁ Okullara "Türkçe Kitap" okuma yasağı konulmuştur.

⦁ Türk lisesinin öğrencilerinin bir yurtta barınmalaranı müsaade edilmemektedir.

Bu arada, çeşitli yollarla vatandaşların Türkçe konuşmasına dilini, tarihini öğrenmesine engel olunmakta, yeni okulların açılmasına izin verilmemektedir.43

Bu konuda sebep gösterilmeksizin 235 Türk tevkif edilmiştir. Suçları: Türkçe konuşmak, Türk Radyosu dinlemektir.

Türk azınlığına yeni ev yapması için izin verilmediği gibi eski evini dahi tamir etme müsadesi alamamaktadır.

Batı Trakya'daki Türk azınlığın otomobil ehliyeti alması özellikle hayatî öneme haiz olan traktör ehliyetini alması bile imkânsız hale getirilmiştir.44

Yasak Bölge: Batı Trakya'da güneyden kuzeye giderken Bulgaristan sınırına 8 km kala başlamakta, sınır boyunca Türkiye'ye doğru uzamakta, Türkiye sınırına yakın bir noktaya kadar dayanmaktadır. Bununla birlikte bölgenin diğer yerlerindeki katı denetim, Türkiye sınırına yaklaştıkça iyice azalmakta, neredeyse hissedilmeyecek duruma gelmektedir.

Türk sınırına yaklaşınca artık Bulgar sınırına bitişik bir Yasak Bölge kalmamasının nedeni, Yasak Bölge'nin resmi ve gerçek gerekçeleri arasındaki farkta yatmaktadır. Bölge 1953'te Kuzey'den komünist sızmasını önlemek amacıyla kurulmuştur. Oysa, özellikle günümüzde uygulandığı biçimiyle asıl işlevi, dağlık Balkan Kolunda yaşayan Pomak kökenli azınlığı, Yaka ve Ova'da yaşayan Türk kökenli azınlıktan ayırmak, daha doğrusu Pomakları göç ettirilmek istenen Türklerden soyutlayarak asimile etmektir. Türkiye'ye bitişik Evros ilinde artık azınlık mensubu neredeyse hiç kalmadığından Yasak Bölge Türkiye'ye bitişik Evros ilinde tavsamaktadır.

Yasak Bölge'ye girişler özel pasoyla yapılmaktadır. Yalnız yabancılar değil, Yunan yurttaşlarının (yani, Yaka ve Ova bölgelerinde yaşayan azınlık mensuplarının) da girmesi yasak olan bu bölgede, A.B.D.'nin 1990 Yunanistan Raporu'na göre yabancı diplomatların seyahat etmesi de özel izne tabî idi.

1936'da çıkarılan "Yasak Bölge" kanuna göre Batı Trakya'da Bulgaristan sınırı boyunca 10-25 km derinlikteki bölge "Yasak Bölge olarak ilân edilmiş ve bu bölgedeki 133 Türk köyünde yaşayanlar Yunan makamlarınca kontrol altına alınarak sınırlanmış ve bölge adeta bir tecrit kampı haline getirilmiştir.45 Ayrıca Yasak bölgeye giriş çıkışlar gece saat 24.00'ten sabah 05.00'e kadar tamamen yasaktır. Kısacası amaç, burada yaşayan yaklaşık olarak 35.000-40.000 dolayındaki Türk'ü kontrol altında tutmak, onların hareketlerini kolayca izlemek, uygulanacak asimilasyon hareketlerini dünya kamuoyundan gizlemektir.

Vatandaşlıktan Çıkarma (Iskat)

1955 tarihli ve 3370 sayılı Yunan Vatandaşlık Yasası'nın ünlü 19. maddesi şöyledir:

"Grek olmayan etnik kökenden bir kişi, geri dönme niyeti olmaksızın Yunanistan'dan ayrılırsa, bu kişinin Grek vatandaşlığını yitirdiğine hükmedilir. Bu hüküm, yurtdışında doğmuş ve oturmakta olan Grek olmayan etnik kökenli kişilere de uygulanır. Ana babasından ikisi birden veya hayatta olanı yurttaşlığını yitirmiş olan reşit olmayan çocuklardan yurtdışında yaşayanlar da yurttaşlığını yitirmiş olarak ilan edilebilir. Vatandaşlık Konseyi'nin aynı yönde alacağı karara dayanarak bu konularda İçişleri Bakanlığı karar verir".46

Oysa, demokratik ve modern bir metin olan 1975 tarihli Yunan Anayasası'nın 411. maddesi "bütün Greklerin yasa önünde eşit olduklarını söylemekte, madde 4/3 ise Grek yurttaşlığı sıfatının geri alınması, ancak, başka bir yurttaşlığın isteyerek kabul edilmesi veya yabancı bir ülkede ulusal çıkarlara aykırı faaliyetlere girişilmesi durumlarında mümkün olabilir" hükmünü getirmektedir. Bundan başka, 1989 tarihli Viyana Kapanış Belgesi'nin 20. ilkesi "herkesin kendi ülkeleri dahil herhangi bir ülkeden ayrılma ve ülkelerine dönme hakkına tam olarak saygı" gösterileceği ilkesini getirmektedir.47

Bütün Yunan vatandaşlarına 5 yıl geçerli pasaport verilirken Türk azınlığı mensuplarına 1 yıl geçerli pasaport verilmesi uygulamasına başlanmıştır.

Şimdiye kadar hiçbir Batı Trakyalı Türk, vatandaşlıktan atıldıktan sonra tekrar vatandaşlığa geri alınmamıştır. "Helsinki Watch" Örgütü'nün Haziran ayında Başbakan Mitsotakis'e 544 Türk'ün vatandaşlık haklarının geri verilmesi için yazdığı mektup da sonuçsuz kalmıştır.

ABD Dışişleri Bakanlığı'nın 1989 Ülkeler Raporu'nda (Conutry Report) da ifade edildiği gibi, Yunanistan'da vatandaşlıktan atılma kararını geri çevirmek için başvurulacak mahkeme ve iç hukuk yolları bulunmamaktadır.

İdarî bir kararla, tek taraflı olarak ve ırk ayrımına dayanarak Türk kökenlilerin vatandaşlıktan atılmaları, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin en temel hükümlerine ve Kasım 1990'da bütün Avrupa ülkeleri tarafından imzalanan Paris Şartı'na aykırıdır.48

Yunanistan daha da ileri giderek seçilmiş Türk milletvekillerini bile komplolar kurmak suretiyle vatandaşlıktan çıkarma cüretini gösterebilmektedir.49

Göç'e Zorlama ve Asimilasyon (Etno-Genoside Baskı)

Aslında Yunanistan'ın Batı Trakya politikasının hedefi, Yunanistan'daki Türk varlığını söküp atmak ve yok etmektir. Bu amaçla, Türk azınlığını bölmeye nüfusunun artmasını engellemeye çalışmakta ve onları göçe zorlamadır.50
Özellikle 1960 yılından sonra, giderek hızlanan ve Yunanistan'ın devlet politikası haline dönüşen azınlığı eritme hareketleri Batı Trakyalı Türklerin durumunu zorlaştırmıştır.

Batı Trakya'da yürütülen baskı bugüne kadar elde edilen sonuçlara bakılırsa, hedefine ulaşmış sayılmaktadır. Azınlık nüfusunu birinci elli yılda %68'den %30'a indirebilen Rumlar, ikinci yılda bu nüfusu %0'a indirmeye kararlı görünmektedirler.51

Batı Trakya'da yaşayan 150 bin Türk'ün varlığından büyük rahatsızlık duyan Yunanistan, bölgede yaşayan Türklerin Lozan Antlaşmasıyla kazanmış olduğu haklarıda çiğnemeye devam etmektedir.

Yunanistan göç politikasına geçmiş dönemlerde de ağırlık vermiş ve bu konuda emeline ulaşmayı kendisine amaç edinmiştir. Soydaşlarımız da yapılan ağır baskılar neticesinde Türkiye'ye iltica etmeyi her türlü tehlikeyi gözönüne alarak bir kurtuluş görmüşlerdir.52

Yok Ederek Tasfiye

Batı Trakya Türklüğünü "Genosid Mortal" yani, "yok ederek tasfiye" metodu ile ortadan kaldırma taktikleri 1923 ile 1941 ve 1944 ile 1949 ve 1950 yılları arasında harfiyen tatbik edilmiştir. Mezkûr projeyi ciddiyetle tatbik etmek için de 1923 yılından itibaren Türklerle meskun olan yerlerde mürekkep terörler, sabotajlar ve siyasi suikastler tertip ve tanzim edilerek Türklere "suç fiilleri" isnatları yapılmış ve mahalli yetkililer bazen yüzlerce ve bazende binlerce Türk'ü tevkif ederek Kavala'daki "Divan-ı harplere sevk etmişler ve her birini aylarca "ihtilâttan men" ederek tutuklamışlardır. Askeri mercilere masumiyetlerine karar verilipte serbest bırakılanların pek çoğu; bizar oldukları için Türkiye'ye iltica ederken; Dedeağaç, Fere, Soflu ile Dimetoka'nın Türk-Yunan hudut kesimlerinde bir bir imha edilmişlerdir. Bazıları ise; Semendirek ile Enez arasında denizde kadın-erkek tefrik edilmeden öldürülmüşlerdir.

Yunanistan, asimilasyon politikasında yeni bir kurnazlık aşamasına gelmiştir. Bilindiği gibi Batı Trakya'daki Türk unsurunu eritme politikası iki ayrı taktik manevra ile yürütülmektedir. Bunlardan birincisi "Türkler üzerine idarî, hukuki, siyasi ve ekonomik baskı uygulayarak Batı Trakya'yı terke zorlamaktadır." Yunan yönetimlerinin halen kullanmakta olduğu bu ilk şık klasiktir.

İkinci şık, "Türkleri Hıristiyanlaştırmak" amacına yönelen, pek yeni olmamakla birlikte kendi içinde çeşitli boyutlar kazanan esaslı bir asimilasyon türüdür ki, son zamanlarda Yunanlıyı memnun edecek neticeler vermektedir. Ayrıca bu uygulamanın diğer bir avantajı, her türlü teşviğe rağmen istenilen seviyede arttırılamayan Helen nüfusuna, hazır doğurgan bir unsurun katılmasını sağlamak olmaktadır.

Türk Kimliğinin İnkârı ile Tasfiye

Batı Trakya Türk toplumunun ana dilinin Türkçe olması, bazı gelenek ve göreneklerin azınlığın Türk olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Bütün bunlara rağmen Yunan yönetimi, zaman zaman azınlığın ırkını inkâr ederek, Türk olmadıklarını sadece Müslüman olduklarını açıklamaktan geri kalmamaktadır.

Batı Trakya Türk toplumuna Yunan devletinin belirtilen bu uygulamaları İnsan Hakları Temel Hak ve Özgürlüklerin Korunması ile ilişkin sözleşmesinin 14. maddesine aykırıdır.53

Meslek Hayatının Kısıtlanması ve Kamu Hizmetleri'nden
Yararlanamama

Batı Trakyalı Türkler kendi işlerini yapmakta olduğu kadar, başkalarının yanında çalışmakta da büyük zorluklar yaşamaktadır. Çoğunluğu çiftçi olan Türkler işlerinde kullanmak üzere Yunanistan ekonomisine katkıda bulunarak satın aldıkları Traktörleri kullanmak için sürücü ehliyeti alamamaktadır. Başkalarının yanında, özellikle Yunanlıların yanında çalışanlar isimlerini değiştirmeye zorlanmaktadırlar.

Küçük meslek sahipleri ile esnafların ruhsat almaları ise ancak yargı yoluyla mümkün olmaktadır. Şöyle ki bu tür bir ruhsat için başvuruda bulunan Türklerin başvuruları kesinlikle cevaplandırılmamaktadır. Bu durumda Maliye tarafından zabıtlanan yerler mahkeme kararıyla ruhsata bağlanmaktadır. Daha ilk başta malî cezalarla karşılaşan küçük esnaf ve sanatkârlar meslek hayatları boyunca bu cezalardan kurtulamamaktadırlar.54

Yurtdışında çeşitli ülkelerdeki üniversitelerden mezun olan Batı Trakyalı Türklerin diplomalarının denklikleri yapılmamakta ve hatta bu tür başvuranlar protokollendirilmeyerek cevapsız bırakılmaktadır. Böylece üniversite mezunu kişilerin Yunanistan'da çalışabilmeleri kesinlikle mümkün değildir. Son yıllarda 22 üniversite mezununun yaptığı 1 aya yakın açlık grevinin sonunda göstermelik olarak sadece birkaç kişiye çalışma izni verilmiştir.55

Yükseköğretimlerini Türkiye'de tamamladıktan sonra çalışmak üzere Batı Trakya'ya dönen gençlerin diplomalarının denkliğinin onanması, Yunan makamları tarafından gerekçe gösterilmeksizin reddedilmektedir. Bu durumun 1980'lerde kronikleşmesi son yıllarda bir takım olaylara yol açmıştır.

Türkiye'de okuyan Batı Trakyalı gençler memleketlerine dönmek istememektedirler. Çünkü Yunan yetkilileri Türkiye'den alınan hiçbir diplomayı tanımamaktadır.56

Yurtdışında çeşitli ülkelerdeki üniversitelerden mezun olan Batı Trakyalı Türklerin diplomalarının da denklikleri yapılmamakta ve hatta bu tür başvurular protokollendirilmeyerek cevapsız bırakılmaktadır. Böylece üniversite mezunu kişilerin Yunanistan'da çalışabilmeleri kesinlikle mümkün değildir.

Üniversite mezunu Türk gençlerinin diplomalarının geçerliliğinin tanınması yüzünden, işsizliğe mahkum edilmek istendikleri ifade edilmiştir. Üniversite mezunları politikacıların bir süre daha beklemeleri yolundaki tavsiyelerini kabul etmemişlerdir.57

Seçme ve Seçilme Hakkının Kısıtlanması

Batı Trakya Türkleri tarihte birçok kez Yunan parlamentosuna çeşitli partilerden milletvekili göndermeyi başarmıştır. Ancak bu milletvekilleri bağlı bulundukları partilerin tüzük disiplin hükümlerine uymak zorunda olduklarından Batı Trakya Sorunlarını parlamentoda savunmaları mümkün olamamıştır.

Bu sebeple, Türkler 1981 yılında İskeçe ilinde, Mehmet E. Ağa'nın başkanlığında Barış bağımsız listesini kurmuşlardır. İlk başta bu listenin önemi anlaşılmamıştır. Ancak daha sonra 1989 yılında Türkler İskeçe ilinde İkbal, Gümülcine illerinde Güven Bağımsız listelerini kurarak 1989 seçimlerine katılmışlardır.58 Fakat bu durum Atina'da tedirginlik yaratmıştır.

Yunanistan, bu seçimler esnasında Türklerin seçilmesini engellemek, önlemek amacıyla yurtdışından seçimlere katılmak için Yunanistan'a giden Türkleri sınırlarda bekletmiştir. Ayrıca Batı Trakya'ya binlerce asker getirerek oy kullandırmıştır. Bu yollarla Türklerin seçilmesini önleyemeyen Yunanistan, 1990 yılında Seçim Kanunu'nda bir değişiklik yaparak partiler için koyduğu %3'lük genel barajı bağımsız listeler içinde uygulamıştır. Bu baraja göre bağımsız listelerin seçilebilmesi için Yunanistan çapında tüm oyların %3'ü kadar aşağı yukarı 240.000 oy almaları gerekmekteydi. Bu ise kesinlikle mümkün değildi. Çünkü 240.000 oy Yunanistan'ın sadece birkaç ilinde mevcuttur. Gümülcine ilinin toplam oy sayısı 80.000 kadardır. İskeçe ilinin ise toplam oy sayısı 65.000 kadardır. Görüldüğü gibi, bağımsız listelerin Batı Trakya'da seçilmesi matematiksel olarak mümkün değildir. Bu baraj Yunanistan'da bağımsız adayların seçilmesini engelleyen; demokrasinin bir kara lekesidir.59

Eğitim Alanında Baskılar Uluslararası Belgelerde ve Yunan İç Hukukunda Durumu

Eğitim, bir azınlık grubunun kimliğinin korunması bakımından en önemli alandır.

3 Numaralı Protokol (1913) Müslüman özel okullarını tanımakta ve bunların gelir kaynaklarına saygı gösterileceği hükmünü getirmektedir. Protokol'ün 15. maddesi eğitimin Türkçe yapılmasını öngörmektedir. Lozan Antlaşması'na göre azınlık, eğitimin Türkçe yapılacağı okulları kurmak, yönetmek ve denetlemek hakkına sahiptir. Devlet, azınlığın önemli bir oranda yaşadığı kesimlerde bu kurumlara çeşitli katkılarda bulunmakla yükümlüdür (madde 40-41).60

Görüldüğü üzere; Türk azınlığın eğitimi, Lozan Antlaşması'nın "Azınlıkların Himayesi" başlığını taşıyan birinci kısmının 40-41. maddeleriyle garanti altına alınmıştır. Arıca Türkiye ile Yunanistan arasında yapılan 20 Nisan 1951 tarihli Türk-Yunan Kültür Antlaşması'nın öngördüğü karma komisyon, Ekim 1968'de Ankara'da, Aralık 1968'de de Atina'da toplanmış ve Türk-Yunan Kültür Komisyonu Ankara ve Atina Toplantıları Protokolü imzalanmıştır. Bu protokolde de Lozan Antlaşması'nı teyit eden azınlıkların kendi dillerinde eğitim görmesi ve kitapların Türkiye'den gönderilmesi gibi esaslar belirlenmiştir. Keza, 14 Eylül 1977 tarihli Yunan Resmi Gazetesi'nde yayımlanan Azınlık Okulları ile ilgili 694/77 sayılı kanunda, "Lozan Antlaşması'nın hükümlerinin ve ülkelerarası mütekabiliyet ilkelerinin saklı kalması" esaslarına uyulacağı bir kez daha vurgulanmıştır.

Ama gerçek şu ki, Yunanistan antlaşmalar imzalayarak verdiği bütün garantilerde olduğu gibi, bu konuda da sözünde durmamıştır.61

Batı Trakya azınlık okullarında dört tip öğretmen vardır.

Birinci tip formasyonsuz öğretmenler olup bunlar herhangi bir öğretmenlik eğitimi görmeden şu veya bu biçimde atanmış kişilerdir. Çağdaş anlamda ve Latin harfleriyle eğitim yapacak düzeyde değillerdir. Bunların maaşları azınlık tarafından verilmektedir.

İkinciler, gerek 1951 Kültür Antlaşması gerekse 1968 Karma Protokolü çerçevesinde kontenjan öğretmeni adı altında Türkiye'den gönderilen Türk uyruklu kişilerdir. 1968 düzenlenmesine göre bunların sayısı 35 olup karşılığında aynı sayıda Yunan yurttaşı İstanbul Rum okullarında görev yapmaktadır. Maaşları Türkiye tarafından ödenen, çalışma ve oturma izinleri ise her ders yılının başında yenilenen bu öğretmenlerin her yıl bir bölümü, Yunan yetkililerince çeşitli nedenler gösterilerek reddedilmekte ve sayılarının, İstanbul'da iyice azalmış olan Rum öğrencilere yetecek Yunanlı öğretmen sayısını aşmamasına özen gösterilmektedir.

Üçüncü kategori olan formasyonlu öğretmenlere gelince, bunlar Türkiye'deki öğretmen okullarından çıkmış olan Batı Trakyalılardır. Günümüzde resmen kapatılmış olan Batı Trakya Türk Öğretmenler Birliği'nin (BTTÖB) çatısı altında toplanmış bulunan formasyonlu öğretmenlerin maaşları, bunların sözleşmeli olarak çalıştıkları okul encümeni tarafından ödenmektedir. Bu öğretmenlerin bir bölümü dikta döneminde (1967-1974) görevden alınmış, bir kısmı da okul değiştirmek isterken açıkta kalmıştır. Bu konudaki 1987 tarihli bir rapora göre, 1973'ten bu yana Türkiye'de okumuş hiçbir Batı Trakyalı öğretmene, Batı Trakya'da Türkçe eğitim yapan azınlık okullarında çalışma izni verilmemiştir.

Geriye, dördüncü kategori olarak Selanik Özel Pedogoji Akademisi mezunları kalmaktadır. Azınlık arasında Akademililer diye anılan bu insanlar, formasyonlu öğretmenlere alternatif yaratmak için medrese çıkışlı öğrenciler arasından alınarak Yunanca ve Pomakça eğitilen, Türkçeleri yetersiz, azınlık tarafından da itilen, Yunan devlet memuru statüsünde kişilerdir.62

Batı Trakya'da 450 Türk köyünden 392'sinde ilkokul yoktur. Okulu olan köylerin öğretmenleri de yeterli değildir. Yunanlılar köylerde eski Arap harfleri ile yayılan tedrisatı dolaylı olarak medrese mezunları bu fırsatı ganimet sayarak sadece kendilerine düşen görevin Arap harflerini öğretmek olduğunu kabul etmektedir. İçlerinde umumi kültürü olanlar ise yeni Türk alfabesi ile öğretime de devam edebilmektedirler. Yunan müfettişlerinin gözünden kaçtığı müddet zarfında bu işlem bu şekilde devam edebilmektedir.63

Helsinki Watch'ın eğitim konusunda vardığı sonuca göre Yunanistan yönetimi Batı Trakya'daki Türk öğrenciler için 1991 -1992 eğitim yılı okul kitaplarını ve Türkçe dersleri öğretmen ihtiyacını karşılamamıştır. Ayrıca Türk asıllı öğrenciler için gerekli ortaokul ihtiyacını da karşılamamıştır. Bu da liselerde var olan az sayıdaki yer için öğrenciler arasında rekabet oluşturmaktadır ki; Yunan liseleri için böyle bir rekabet söz konusu değildir. Bu durum Yunan Anayasası'nın tüm vatandaşlar için eşit şartlar sağlanması garantisine, Lozan Antlaşması'na 1968'de Yunanistan ile Türkiye arasında imzalanan Protokol'e Paris Şartı'na ve AGİK metinlerine aykırıdır.

1984'ten başlayarak, Yunan makamları, Türkçe okunan derslerden de Yunanca sınav zorunluluğu getirmişler ve bu sınavlar okul dışından gelen hoclar tarafından yapılmaya başlanmıştır.

Batı Trakya'daki Türk çocuklarına kura ile eğitim uygulamasını gösteren belgenin Türkçe ve Yunanca metni; 64

Yunan Devleti'nin Türk Azınlığa uyguladığı politikanın can damarını, Türkleri eğitimsiz bırakmak ana fikri oluşturmaktadır.

Kültürel Baskılar

Tarihi Eserlerin Tahribatı

Yunanistan, Osmanlı İmparatorluğu'ndan kalan tarihi eserleri ya yıkarak ya da yıkıma terk ederek veya amacı dışında kullanmak suretiyle ortadan kaldırmıştır. Önce Batı Trakya dışındaki eserlerden başlayan Yunanistan bunları tamamen yok ettikten sonra Batı Trakya'daki tarihi çeşme mezarlık ve camileri yıkmaya, tahrip etmeye başlamıştır.

Selanik'te Osmanlı'dan kalma bir camii bugün açık seçik filmlerin gösterildiği sinema salonu olarak kullanılmaktadır (Alkazar Sinema Salonu). İskeçe meydanında bulunan Tabakhane Camii yıkılmış yerine meydan yapılmıştır. Gümülcine şehrinin ortasında bulunan namazgah bugün park olarak kullanılmaktadır. Kavala'da İbrahim Paşa Camii'nin kiliseye çevrilmesi. Bunlar yok edilen tarihi eserlerin sadece birkaçıdır. Diğerleriyse yıkıma terk edilmiş vaziyettedir.65

Yunanlılar, öteden beri Türk eserlerine karşı sürdüregeldikleri bu kabil saldırılara, tahriplere ve sabotajlara bugün de devam etmektedirler. Böylece 500 yıl boyunca meydana getirilen binlerce Türk eserinden çoğu harap halde olmak üzere ancak mahdut sayıda eser kalmıştır.

Dini Baskılar

Lozan Antlaşması'nın 40. maddesine istinaden Batı Trakya Türkleri harcamaları kendilerince karşılanmak suretiyle her türlü okul ve benzeri eğitim ve öğretim kurumları kurma, yönetme denetleme hakkına sahiptir. Bunun yanı sıra gerekse Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 9. maddesi gereğince din öğretiminin serbestçe yapılabileceği kabul edilmiştir. Ancak Batı Trakya'da Türk çocuklarına camilerin içinde yapılan din eğitimini, Yunanistan, kurs yani ticari faaliyet olarak telakki ederek, camilerin içinde bedelsiz olarak yaptıkları bu hayır işinden dolayı birçok din adamını yüz milyonlara varan para cezalarına çarptırmıştır.66

Lozan Antlaşması'nın 43. Maddesi'nde; "Yunanistan, azınlıkların Dinî inanaçlarına zıt veya dinî ibadetlerini bozacak herhangi bir işleme tâbi tutulmayacaklarını taahhüt eder" denilmektedir.67

Özellikle yasak bölgedeki, Pomak Türklerinin aslında Ortodoks ve Yunanlı oldukları yolundaki yalanlarıyla dünyayı kandırmaya çalışan Yunanlılar, bütün Batı Trakya'da geçim sıkıntısı içinde olan ailelerden kopartılan çocukları Ortodokslaştırmaktadır.

Gerek 1920 Yunan Sevr'inde (Md. 8, 9 ve 14), gerekse 1923 Lozan Antlaşması'nda, Müftülüklerle ilgili ayrıntılı bir hüküm yoktur. Bu makamı ayrıntılı bir biçimde düzenleyen uluslararası belge, 1913 Atina Muahedenamesi'dir. Bu belge, görüldüğü üzere 2345/1920 sayılı kanun ile iç hukaka yansımış ve müftülük makamı, odacıların sayısı ve alacakları maaşa dek ayrıntılı bir biçimde bu yasa ile düzenlenmiştir.68

Ancak Yunanistan'ın 1988 yılında kabul ettiği bir kararname ile Türklerin kendi müftülerini kendilerinin seçmesini elinden alması ve bölge valilerine bu yetkiyi vermiş olması ilginçtir. Bu konuyla ilgili bir gazete haberinde, "Batı Trakya'da müftüleri Atina tayin edecek" başlığı ile Yunan hükümetinin 1988 yılının Kasımı'nda meclise gönderilen tasarıyı canlandırmak için çaba sarfettiği belirtilmiştir. Batı Trakyalı soydaşların bu tasarıya şiddetle direneceği ifade edilmiştir.

Tasarının kanunlaşması halinde müftülerin maaşları da Yunan devlet memurlarının harcama esasına göre düzenleneceği belirtilmiştir.69

1990 yılında Batı Trakya Türkleri kendi aralarında seçim yaparak Gümülcine'de İbrahim Şerif'i ve İskeçe'de Mehmet Emin Ağa'yı müftü olarak seçmişlerdir. Seçilmiş bu iki müftü Yunanistan'da birçok kez yargılanmışlardır. Son olarak Mehmet Emin Ağa'nın Agrinyon şehrinde yapılan duruşmasından sonra müftü sıfatını kullandığı gerekçesiyle 10 ay hapis cezasına çarptırılıp hapishaneye gönderilmiştir.70

Ekonomik Sorunlar

Yunan Anayasası madde: 5

Her vatandaş kendi kişiliğini geliştirmek, memleketin sosyal ve ekonomik hayatına katılmak hakkına maliktir.

Arazi Sorunu

Batı Trakya azınlığına ait araziler, yol geçirme, askerî saha, üniversite yapımı vb. bahanelerle kamulaştırılmakta veya kışkırtılan Rumlar tarafından gaspedilmektedir.

Bu yolla binlerce dönem verimli arazi Türk azınlığın elinden alınmış, bu arazilerin bedelleri ya ödenmemiş ya da çok düşük bedeller ödenmiştir.71

Batı Trakya Türklerinin geçim kaynağı topraktır. Türklerin %75'i köylerde yaşamaktadır. Lozan Antlaşması'nın imzalandığı sıralarda Batı Trakya topraklarının %85'ı Türklere ait iken, bugün bu oran %35'lere düşmüştür. Bu durum Yunanistan'ın zaman içinde periyodik olarak yaptığı sistematik kamulaştırma ve devletleştirmenin sonucudur.

Kamulaştırma

Alan olarak, azınlık topraklarının yitirilmesinde en büyük rolü oynayan kamulaştırma kuşkusuz, bir devletin içerdeki egemenliğinin kaçınılmaz sonucudur. Yunanistan Lozan Antdlaşması'nın imzalanmasından hemen sonra o dönemde Batı Trakya topraklarının %85'ini ellerinde bulunduran Türklerin topraklarına el koymaya başlamıştır. Daha ilk yıllarda İskeçe'deki bazı çiftlik sahiplerini Türk vatandaşı addederek topraklarını elinden almıştır. l0 Haziran l930 yılında Türkiye ile Yunanistan arasında yapılan "Türk-Yunan nüfus mübadelelerinden doğan tüm sorunların çözümüne ilişkin sözleşme" ile sorun çözümlenmiştir. Ancak Yunanistan bu emelinden vazgeçmemiştir. Nitekim daha sonraki, yıllarda Türklerin topraklarına açıkça el koymaya başlamıştır. Son zamanlarda istimlak yetkisini suistimal ederek binlerce dönümlük araziyi Türklerin elinden almıştır.

Batı Trakya Türk azınlığının arazilerinin arazilerin %50 kadarı 1948/821 sayılı kanun olan Anadazmos ile kaybedilmektedir. Bu da, ya 1952/2185 sayılı kanunun azınlık aleyline kullanılıp onlara ait büyük çiftliklerin parçalanıp dağıtılmasıyla gerçekleşmiş ya da kamu yararına yapıldığı iddia edilen kamulaştırmalarla sağlanmıştır.

Toprak kaybının diğer sebebi olan, gayrimenkul edinememe ise daha önce de açıklandığı gibi azınlık mensubunun ancak bir Yunan asıllı vatandaşa mal satabilmesi, bir Yunanlının azınlığa mal satamaması yoluyla gerçekleştirilmektedir.72 Türk azınlığın toprak satın alması kesinlikle yasaklanmıştır.

"Anadozmos-toprak bütünleşmesi" kanunu yalnız Batı Trakya'daki soydaşlarımıza teşmil edilirken; ne sosyo-kültürel ve ne de sosyo-ekonomik bakımdan herhangi bir hamle yapılmasına imkân verdirilmemiştir. Batı Trakyalı Türklere kolonyalist yörelerdeki unsurlara yapılmakta olan müstemlekeci muamele reva görülmektedir.73

Mülkiyet Sorunu

Batı Trakya Türklerinin mülkiyet hakkı, 1913 Atina Antlaşması, 1920 Sevr Antlaşması, 1923 Lozan Antlaşması ile garanti altına alınmıştır. Osmanlı İmparatorluğu zamanında toprak mülkiyeti tapuya bağlıydı. Ancak 1964 yılından sonra mülkiyet konusundaki sorunlar ivme kazanmaya başlamıştır. Yunanistan, sözde yeniden tapulandırmak amacıyla Osmanlı tapularını azınlığın elinden almış ve hiçbir zaman iade etmemiştir. Ancak bunların örnekleri Ankara'da Kuyudat dairelerinden mevcuttur. Yine Ankara'da Temessüle kayıtları mevcuttur. 4 Ağustos 1965 yılında kabul edilen bir kanun ile tarla, ev, dükkan gibi taşınmaz mal satın almak Türkler için yasaklanmıştır. Tapusu elinden alınan Türkler kendi mallarının sadece zilyedi addedilmektedir. Dolayısıyla Türkler kendi mallarında fuzulî işgal durumuna düşürülmüşlerdir. Ve hâttâ bu yüzden hapsedilenler mevcuttur. Son zamanlarda Yunanistan her ne kadar Türklerin gayrimenkul almalarına izin verdiyse de bu hakkı bir komisyonun iznine bağlamış olmasıyla mutlâk değil, nisbî sayılmaktadır. Komisyon bugüne kadar sadece birkaç kişinin gayrimenkul satın almasına izin vermiştir.

Mülkiyet hakkı tüm uluslararası antlaşmalarda kişilerin mutlâk hakkı olarak kabul edilmişken; Yunanistan'da bu hak nisbî hak niteliğindedir.74

Batı Trakya'daki azınlık mensupları birbirlerine gayri menkul satamamakta, hatta bir baba oğluna gayrimenkulünü devredememekte, bu tür devir ve satışlar yasaklanmaktadır.

Azınlık mensubunun Yunanlıya gayrimenkul satışında kolaylık sağlanmaktadır. Ayrıca azınlık mensubundan gayrimenkul alacak Yunanlıya uzun süreli ve çok düşük faizle veya faizsiz kredi verilmektedir.

Çeşitli vesilelerle Batı Trakya'daki Türk azınlığının araçlarına el konulmakta, bu araçlar tahrip edilmekte veya trafikten men edilmekte, plaka verilmemektedir.

Batı Trakya azınlığının tarım ya da ticaret alanında kullanmak maksadıyla bir traktör veya otomobil satın alabilmesi mümkün olamamakta ve toprağını ilkel tarım aletleriyle işlemektedir. Ayrıca Batı Trakya'daki azınlığa en ağır vergiler uygulanmaktadır.75

Kısacası;

Yunanistan Ekonomik Konularda;

-Yunan yurttaşı olmaktan doğan hakları,

-Lozan Antlaşması'nın 40 ve 42. maddelerini,

mübadele dışı bırakılacak bölgelerde oturanların mülkiyet haklarından serbestçe yararlanmalarına hiçbir engel çıkartılmayacaktır." taahhüdünü getiren 30 Ocak 1923 tarihli mübadele sözleşmesinin 16. maddesini,

Batı Trakya'ya yerleştirilen Rumların buradaki azınlık topraklarını ve evlerini zorla işgal etmelerini engelleyip, Batı Trakya'da Türk azınlıklarının mülkiyet haklarını koruyan 1926, 1930, 1933 tarihli anlaşmaları, (Ocak 1933 Antlaşması'yla azınlığın mülkiyet hakları son durum göze alınarak dondurulmuş ve bundan sonra bu mallara, genel hükümler dışında hiçbir el koyma, işgal ve kısıtlayıcı önlem uygulanamayacağı karar altına alınmıştır.)

-Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi kararlarını,
-Yunan Anayasasını,

-1913 Atina Muahedenamesi ve 3 numaralı protokolünü,

-10 Ağustos 1920 tarihli Yunan Sevr'i Antlaşması'nı,

Taraf olduğu bütün uluslararası antlaşma, bildiri ve ikili anlaşmaları ihlâl etmektedir.76

Yunanistan'ın Batı Trakya politikasının temel hedefi, Yunanistan'daki Türk varlığını söküp atmak ve yok etmektir. Yunanistan, gerek Türk-Yunan İkili Antlaşmalarına gerekse Ulusalararsı Antlaşmalara imza koyarken onları tanımamaya, taahhütlerini yerine getirmemeye, "Megali İdea" yolunda yürümeye devam etme konusunda kararlı gözükmekte ve "Yunanistan'da Türk yoktur, yalnız Müslüman vardır" diyerek, bunun yanında Batı Trakya'da bulunan Müslümanları "yılan" olarak vasıflandırarak Müslüman-Türk azınlığına hakaret etmekten çekinmemektedir.77

Aslında Yunanista'nın bu tutumu onun ne kadar fanatik-ırkçı (rasist) Türk düşmanı olduğunu açıkça göstermektedir.

1 Adil Özgüç, Batı Trakya Türkleri, Kutluğ Yayınları, İstanbul 1974, s. 16-17.
2 Adil Özgüç., a.g.e., s. 18.
3 Yusuf Halaçoğlu-Halit Eren., Batı Trakya'nın Sesi Dergisi, "Batı Trakya", Batı Trakya'nın Sesi Dergisi, Dernek Yayınları, Yıl: 5-Sayı: 40, Mart 1992, s. 8-9.
4 Yusuf Halaçoğlu-Halit Eren, "Batı Trakya", Batı Trakya'nın Sesi Dergisi., Dernek Yayınları Yıl: 5-Sayı: 40, Mart 1992, s. 9-10.
5 Nadir Yaz., Ağlayan Batı Trakya, Yeni Batı Dergisi Yayınları, İstanbul 1986, s. 135-136.
6 Arşiv Belgelerine Göre Balkanlar'da ve Anadolu'da Yunan Mezâlimi I., T. C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı, Vesika No: 105, Ankara 1995 s. 618.
7 Nevzat Gündağ., 1913 Garbî Trakya Hükümet-Müstakilesi, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1987, s. 126-129.
8 Ünal Türkeş., a.g.e., s. 19.
9 Ahmet Aydınlı., Batı Trakya Faciasının İçyüzü, Akın Yayınları, İstanbul 1971, s. 175.
10 Nadir Yaz., a.g.e., s. 141.
11 Celalettin Yücel., Dış Türkler, Hun Yayınları, İstanbul, 1987, s. 132-133.
12 Nazif Karaçam., Ulusal Kurtuluş Savaşında Trakya, Yaylacık Yayınları, Ankara 1984, s. 33.
13 Kemal Şevket Batıbey., Batı Trakya Türk Devleti (1919­1920), Boğaziçi Yayınları, İstanbul 1979, s. 58-59.

14 Ergun Hiçyılmaz., "Batı Trakya ve Gerçekler, Sabah Gazetesi, Pazartesi, 2 Eylül 1991, s. 3.
15 Kemal Şevket Batıbey., Batı Trakya Türk Devleti (1919­1920), Boğaziçi Yayınları, İstanbul 1979, s. 139.
16 Celalettin Yücel., Dış Türkler, Hun Yayınları, İstanbul 1977,s. 133.
17 Ahmet Aydınlı., Batı Trakya Faciasının İçyüzü, Akın Yayınları, İstanbul 1971, s. 233-235.
18 Nazif Karaçamı., Ulusal Kurtuluş Savaşında Trakya, Yaylacık Yayınları, İstanbul 1984, s. 34-38.
19 Başbakanlık Osmanlı Arşivi genel Müdürlüğü, BOA., DH-KMS, 52-3/8.
20 Hugh Poulton., Balkanlar; Çatışan Azınlıklar-Çatışan Devletler, Sarmal Yayınları, İstanbul 1993, s. 209.
21 The Problem of Protection of the Ottoman Turkısh architectural heritage in Greece., Turkısh Cultural Trust, İstanbul 1992, s. 6.
22 The Problem of Protection of the Ottoman Türkish heritage in Greece., a.g.e., s. 7.
23 Turhan Feyzioğlu., Tarihte ve Bugün Türk-Yunan İlişkileri Paneli, ODTÜ İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Yayınları, Ankara 1988, s. 15.
24 Ahmet Salihoğlu., "İkinci Dünya Savaşında Yunanistan", Seminer Notları, Ankara 1982, s. 4.
25 Ahmet Salihoğlu., a.g.e., s. 5-8.
26 Ahmet Salihoğlu., a.g.e., s. 9-10.
27 İNAF Uluslararası İlişkiler Ajansı, Türk-Yunan İlişkilerinde Ege Sorunu-Türkiye'nin Sorunları Dosyası., İstanbul 1991, s. 9-10.
28 Tarihte ve Bugün Türk-Yunan İlişkileri Paneli., Orta Doğu Teknik Üniversitesi Yayınları 49, Ankara 1988, s. 10-11.
29 Belgelerle Türk Tarihi Dergisi, Dün/Bugün/Yarın., "Türk-Yunan Sorunları" (II), Siyasi Meseleler Araştırma Grubu, Aylık Dergi Sayısı: 7, Eylül 1985, s. 54-55.
30 Baskın Oran., Türk Yunan İlişkilerinde Batı Trakya Sorunu, Bilgi Yayınları, İstanbul 1991, s. 39-40.
31 Baskın Oran., a.g.e., s. 57.
32 Erdoğan Öznal., Makedonya Yunan Değildir, T. C. Genel Kurmay Başkanlığı Yayınları, Ankara 1993, s. 70.
33 Erdoğan Öznal., Makedonya Yunan Değildir, T. C. Genel Kurmay Başkanlığı Yayınları, Ankara 1993, s. 4.
34 İNAF Internationele Beziehungen Agentur., a.g.e., s. 85.
35 Adil Özgüç., a.g.e., s. 31-32.
36 Adil Özgüç., a.g.e., s. 38-39.
37 Batı Trakya Azınlığı İnsan Hakları ve Belgeler., Dernek Yayınları, Ankara 1987, s. 16-18.
38 Ahmet Aydınlı., İslâm Kalkınması Bankası 6. Güvernörler Kongresi İstanbul, Batı Trakya Türkleri Dayanışma Derneği Faaliyet Raporu ve Yayınları, 25 Mayıs 1982, s. 19-20.
39 Arşiv Belgelerine göre Balkanlar'da ve Anadolu'da Yunan Mezâlimi I., T. C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları, Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı, Ankara 1995, s. 22.
40 A. Fethi Aktar., "Batı Trakya Sorunu", Yeni Batı Trakya Dergisi., Yıl; 1-Sayı: 1, Nisan 1983, s. 5.
41 Burhanettin Akbaş., "Batı Trakya Türkleri ve Yunanistan'ın Baskısı", Erciyes Aylık Fikir ve Sanat Dergisi, Yıl: 13-Sayı: 149, Ankara 1990, s. 3.
42 Batı Trakya Azınlığı İnsan Hakları ve Belgeler., Batı Trakyalılar Derneği Yayınları, Ankara 1987, s. 31.
43 Tercüman Gazetesi., "Yunanistan'da Türklerin Türkçe Konuşması Yasak", 1 1 Ekim 1966, s. 1.
44 Batı Trakya Azınlığı insan Hakları ve Belgeler., Dernek Yayınları, Ankara 1987, s. 32.
45 İNAF Internationale Beziehungen Agentur., Die Schwierigkeiten Ahte der Türkei, Die Schhwierigkeit der westlichen Trakien Türken inder Bezihungen Zwischen dem Türken und Griechen, İstanbul April 1992, s. 27.
46 Zerstörung ethniseher Identitât., Die Türken in Griechenland, Ein Helsinki Watch Report, New York August 1990, s. 11.
47 Baskın Oran., a.g.e., s. 213-214.
48 İNAF Internationale Beziehungen Agentur., Die Schwienigkeiten Akte der Türkei, Die Schwierigkat Westlichen Trakien Türken In der Beziehungen Zwischen den Türken un Griechen, İstanbul April 1992, s. 21.
49 Salı 1991, s. 10.
50 Irkdaşlarımız", 22 Ocak 1954, s. 1-9.
51Zaman Gazetesi., "Türklere Vatandaşlık Hakkı", 23 Nisan
52İNAF Internationale BeziehungenAgentur., a.g.e., s. 27. Adil Özgüç., a.g.e., s. 191.
53Cumhuriyet Gazetesi., "Batı Trakya'dan Kaçan Batı Trakya'nın Sesi Dergisi., "Yunanistan Türk Toplumunu tehlike olarak görüyor", Demek Yayınları Yıl: 7-Sayı: 68, Kasım-Aralık 1994, s. 24.
54 asım Deli Hüseyin., a.g.e., s. 5
55 H. Hasım Deli Hüseyin., a.g.e., s. 5.
56 Baskın Oran., a.g.e., s. 151-152.
57Toplum Aylık Siyasi Dergi., "Batı Trakya'da Türk Direnişi",
58 Hasım Deli Hüseyin., a.g.e., s. 5.
59 Hasım Deli Hüseyin., a.g.e., s. 5-6.
60 Hasım Deli Hüseyin., a.g.e., s. 5.
61 İNAF Internationale Beziehungen Agentur., a.g.e., s. 80.
62 Baskın Oran., a.g.e., s. 143-144.
63Batı Trakya Türkleri., Batı Trakya Türkleri Kültür ve Dayanışma Derneği Yayınları, İstanbul 1972, s. 31.
64 Batı Trakya'nın Sesi Dergisi., BTS Ajansı "Yunanistan'ın Yeni Ayıbı", Yıl: 6-Sayı: 51, Haziran 1993, s. 3.
65 Hasım Deli Hüseyin., a.g.e., s. 8.
66 Batı Trakya'nın Sesi Dergisi., BTS. Haber Ajansı, "Yunanlılar Vaizleri Yine Kovdu!", Yıl: 7-Sayı: 59, Şubat 1994, s. 12.
67 Batı Trakya; Azınlığı İnsan Hakları ve Belgeler, a.g.e., s. 88­90.
68 Vernichtung der ethnischen Identitât., a.g.e., s. 5.
69 Tercüman Gazetesi., "Batı Trakya'da Müftüleri Atina tayin edecek", 16 Mart 1985 Perşembe, s. 3.
70 Hasım Deli Hüseyin., a.g.e., s. 9.
71 Batı Trakya Azınlığı İnsan Hakları ve Belgeler., Batı Trakyalılar Derneği Yayınları, Ankara l987, s. 6l.
72 Batı Trakya Azınlığı İnsan Hakları ve Belgeler., a.g.e., s. 63­64.
73 Gerçek Gazetesi., "Arazi Bütünlemesine Hayır", Batı Trakya Türklerinin Fikir ve Kültür Yayınları, Yıl: 16-Sayı: 367, Gümülcine (Komotini) 20 Ağustos Cuma 1993, s. 1.
74 Hasım Deli Hüseyin., a.g.e., s. 11.
75 Batı Trakya Azınlığı İnsan Hakları ve Belgeler., a.g.e., s. 62.
76 Batı Trakya Azınlığı İnsan Hakları ve Belgeler., a.g.e., s. 84.
77 İNAF Cemiyyet-et tazamun ma'a eş-Şuub., Cem'iyyet Tazamun ma'a-etrak Trakya El- Garbiyye, "Etnak Trakya El-Garbiyye-Fil-Yunan ve Muhâvelât Et-Tasfiyye Hüviyatihim El-Kavmiyye ve'd-Dinniyye", İstanbul 28 Nisan 1991, s. 14.

Paylaş |                      Yorum Yaz - Arşiv     
4139 kez okundu

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın