• Anasayfa
  • https://www.facebook.com/tarihtarihcemiyeti/
  • https://twitter.com/ttcemiyeti
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti / Ülker Güzel

Kıbrıs adının, kına çiçeği diye bilinen bir çiçekten veya aşk ilâhesi olarak bilinen Kipris'ten alındığı ileri sürülmektedir. Kıbrıs, Akdeniz'de Sicilya ve Sardunya adalarından sonra üçüncü büyük adadır ve çok büyük olmamasına rağmen, tarih boyunca ilkçağlardan itibaren Akdeniz'de askerî ve ticarî üstünlüğe hakim olan devletin idaresine geçerek çok sık istilâlara uğramıştır.

Jeolojik devirlerde Anadolu'nun bir parçası olarak bulunan Kıbrıs adası, İskenderun Körfezi'ne doğru uzanmakta ve Anamur'a 70 km, Yunanistan'a 800 km uzaklıkta bir konuma sahiptir. İklim şartları itibarı ile olduğu kadar, bitki örtüsü ve hayvan topluluğu olarak da Anadolu'ya benzemektedir.

Konumu itibarı ile doğu ile batı arasında bir köprü vazifesini görmüş ve sırası ile Hititliler, Mısırlılar, Fenikeliler, Asurlular, Persler, Büyük İskender, Romalılar ve Bizanslıların hakimiyeti altında kalmışlardır. Bizanslılar zamanında Hıristiyanlık yayılmış ve Ortodoks kilisesi kurulmuştur.

Aynı tarihlerde Arabistan yarımadasında kurulan İslâm devleti zaman içinde kuvvetlenerek Akdeniz'de üstünlük sağlamış ve adaya seferler düzenlenmiştir. Şam valisi Muaviye zamanında (M.S. 647) düzenlenen bir donanma ile adaya seferler düzenlenmiş ve adanın bir bölgesi ele geçirilmiştir.

Daha sonra yapılan Haçlı seferleri sonucu bazı şövalyelerin ve derebeylerin istilâlarına uğrayarak, Memlûklüler, Cenevizliler ve Venediklilerin yönetimleri altına girmiştir.

Yavuz Sultan Selim'in Mısır ve İran seferleri, Kanuni Sultan Süleyman'ın Akdeniz'i Osmanlı İmparatorluğu'nun bir gölü haline getirmesi sonucu, Donanma komutanı Lala Mustafa Paşa ve askerleri, 1570 Temmuzu'ndan 1571 Ağustosu'na kadar devam eden ve 50.000 Türk askerinin şehit verildiği bir savaşla Kıbrıs adasını Osmanlı İmparatorluğu'nun hakimiyeti altına almıştır.

1571 yılından 1877 yılına kadar 300 sene, üç asır gibi uzun bir dönem Türklerin idaresi altında yaşamışlardır. Yukarıdaki açıklamaların ve tarihî kronolojinin ışığı altında yıllar boyu çeşitli kültürlerin istilâlarına uğrayan Kıbrıs adası ve Kıbrıs halkı; hiçbir ülkenin idaresinde bu kadar uzun süre kalmamıştır. İlk fetih yıllarından itibaren, padişahın emri üzerine adada yerleşmiş bulunan halka hiçbir zarar verilmeden, insan hak ve hürriyetlerine saygı gösterilerek hak ve hukuk ilkeleri çerçevesinde, eşit bir şekilde bir arada yaşamışlardır.

Türklerin hakimiyeti altına giren Kıbrıs'ta Lefkoşa merkez kabul edilerek Kıbrıs Beylerbeyliği adı altında İstanbul'a bağlanmış ve Beylerbeyliği'ne Muzaffer Paşa tayin edilmiştir. Kıbrıs Beylerbeyliği'nin sosyal, ekonomik ve kültürel açılardan gelişmesi ve savunmasını sağlamak için Alaiye, Tarsus, İçel, Zülkadriye, Sis ve Trablus Şam Sancakları Kıbrıs Beylerbeyliği'ne bağlanmıştır.

Osmanlı İmparatorluğu'nun idarî teşkilâtı, siyasî, askerî, adlî yapısı, arazi, tapu ve vergi sistemi aynen Kıbrıs Beylerbeyliği'nde de uygulamaya konulmuştur.

İklim şartları ve verimli toprakları ile tarım ve hayvancılık teşvik edilerek, Kıbrıs adası Magosa, Limasol gibi liman şehirleri ile Akdeniz'in önemli bir ticaret merkezi haline gelmiş, ekonomik ve sosyal hayat canlanmıştır.

300 sene gibi çok uzun bir süre Osmanlı İmparatorluğu'nun idaresi altında kalınması sonucu; Osmanlı tarihi, kültürü ve eserleri ile yoğrulan adada, ırk, dil ve mezhep ayrımı gözetilmeden çeşitli kültürlerin merkezi olarak pek çok ilim ve sanat adamı yetiştirilmiştir.

Osmanlı İmparatorluğu'nun zayıflama dönemine gelindiği yıllarda, asırlardır huzur ve sükun içinde yaşayan Kıbrıs halkı, hayatlarında bir daha yakalayamayacakları bu düzenlerini başta Yunanistan ve İngiltere olmak üzere diğer Avrupa ülkelerinin, milletlerarası alanda sergiledikleri çeşitli siyasî oyunlarının ve çıkarlarının kurbanı olarak kaybetmişlerdir.

19. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'nun yıkılması ve dağılması için içeriden ve dışarıdan yapılan yıkıcı faaliyetler sırasında, Rusya'nın 1877 yılında Osmanlı Devleti ile yapmış olduğu Ayastefanos Antlaşması sonucu Rus askerlerinin İstanbul-Yeşilköy'e kadar gelmeleri, Osmanlı topraklarında, özellikle İstanbul üzerinde gözü olan İngiltere'yi harekete geçirmiştir. Bu arada, Fransa ve İtalya'nın sömürgecilik politikalarının yeniden canlandığı 19. yüzyıl sonlarında, bu iki devletin Akdeniz üzerinde başlayan yayılmacılık politikaları İngiltere'yi rahatsız etmiştir.

Aynı zamanda Akdeniz'in dünya ekonomisi ve ticareti açısından önemini gören İngiltere, 1713 yıllarında başlayan koloni kurma yarışı içinde, Akdeniz'de ticarî ve ekonomik üstünlüğü elde etmek ve önemli pazarlara hakim olabilmek için gözünü Kıbrıs adasına dikmiş ve Osmanlı Devleti ile yakınlaşma siyaseti içine girerek görüşmelere başlamıştır.

Yeşilköy'e kadar gelmiş bulunan Rusya'nın, Anadolu topraklarına doğudan da saldırması ihtimalini düşünen İngiltere, Rusya'ya karşı Osmanlı Devleti'ne destek vererek, askerî yardımda bulunmak ve Kıbrıs adasında askerî bir üst kurma teklifinde bulunmuştur. Bu teklif zaten zor durumda bulunan padişah tarafından kabul edilmiştir. Bunun üzerine, İngiltere ile 5 Haziran 1878 tarihinde yapılan ikili antlaşma gereğince aşağıdaki hükümler çerçevesinde mutabık kalınmıştır.

1. Şer'i mahkemeler kurulacak,

2. Kıbrıs'ta Türkler tarafından kurulmuş bulunan vakıfların yönetimi, Osmanlı Devleti ve İngiliz hükûmeti tarafından ortak karar ile atanacak bir temsilci tarafından yürütülecek,

3. Kıbrıs'ta elde edilen son beş yıllık gelir ortalaması esas alınarak adanın geliri İngiltere tarafından Osmanlı Devleti'ne verilecek,

4. Kıbrıs'ta bulunan Osmanlı Devleti'ne ve padişaha ait mallar Osmanlı Devleti'nin tasarrufu altında korunacak,

5. Rusya'nın Doğu Anadolu'da ele geçirdiği Kars, Ardahan ve diğer topraklardan tahliye edilmesi halinde İngiltere ile yapılan bu antlaşmanın hükümleri sona erecekti.

1. Osmanlı padişahı bu antlaşma metnini, "Hukuk-ı Şahaneme asla halel gelmemek şartıyla" ibaresini kendi eli ile yazmış ve antlaşma metnini ondan sonra imzalamıştır.1

İngiliz İdaresinde Kıbrıs

Altı bin yıl önce yerleşime başlanıldığı tahmin edilen ve son 300 yılını Osmanlı İmparatorluğu'nun idaresinde geçiren Kıbrıs adası, tarihi boyunca bağımsız yaşamış, hakları ve özgürlükleri için mücadele vermiş ve vermekte olan büyük Türk milletinin ayrılmaz bir parçası olarak kabul edilmektedir. Ancak milletler arası menfaatler ve çekişmeler sonucu Kıbrıs, Osmanlı Devleti ile İngiltere arasında yapılan bu antlaşma ile İngiltere'nin himayesine belli bir süre için tahsis edilmiştir.

İngilizler verdikleri söz üzerine ve antlaşma metninin özüne sadık kalarak adayı merkezden ve Dış İşleri Bakanlığı'na bağlı bir birim olan "Kıbrıs Bölümü" ile yönetmiş fakat kısa bir süre sonra kurmuş olduğu bu bölümü kaldırarak, diğer sömürgelerinde uyguladıkları politikalar da olduğu gibi, Sömürgeler Bakanlığı'na bağlamışlardır.

Türkiye'nin vermiş olduğu istiklal mücadelesinden sonra imzalanan Lozan Antlaşması'nda Ege adaları ve Kıbrıs milletler arası platformda gündeme getirilmiştir. Lozan Antlaşması'nın 16. maddesi ile Türkiye'nin Ege Denizi'ndeki diğer adalar ile beraber Kıbrıs'ın geleceği üzerinde söz hakkına sahip olduğu ve İngiltere, Kıbrıs adası üzerindeki egemenlik haklarından herhangi bir şekilde vazgeçerse, "Ada'nın kaderi Türkiye'nin de içinde bulunduğu taraflarca belirlenecektir" şeklinde hükme bağlanmış ise de, Lozan Antlaşması'nın 20. maddesi ile adanın bir İngiliz adası olduğu hükme bağlanmıştır.2

Bu şekilde bir politik oyunla adayı himayesine almış olan İngilizler, adaya tayin ettikleri İngiliz valiler kanalı ile, ilk iş olarak adanın gerçek sahibi olan Türkleri hem ekonomik hem de sosyal yönden çökertmek için Rumlar ile iş birliği yapmaya başlamışlardır. Geniş arazileri bulunan ve gayrimenkul sahipliği sebebi ile adanın mülkiyetinin çoğunluğunu elinde bulunduran aynı zamanda, devlet idaresi ve bürokrasi üzerinde yerleşmiş bir ağırlığı olan Türklerin, bu hakimiyetlerini kırmak için Rumlar ile anlaşarak özel bir plân ve politika uygulamışlardır.

Önce devlet idaresinde görev yapan Türkleri idareden uzaklaştırmış, sonrada eğitim seviyeleri yüksek olmayan bir kısım Türk halkının Hıristiyanlaştırılması çalışmalarına hız verilmiş, sonra da baskı ile satılan Türk arazilerinin Rumlar tarafından alınmasını sağlamışlardır. Bunun sonucu olarak, sadece küçük ticaret erbabı durumunda bulunan ve ticaret ile meşgul olan adadaki Rumların devlet idaresinde yer almalarını temin ederek, ekonomik ve sosyal yönden güçlenmelerini sağlamışlardır.

Zamanla, hem toprak sahibi hem de nüfuz ve nüfus olarak etkin durumda olan Türklerin morallerini bozup bir kısmının adadan uzaklaşmalarına sebep olmuşlardır. İngiltere'nin sağlamış olduğu bu haksız tavizler sonucu adaya Yunanistan'dan Rum nüfus aktarılmış, bir müddet sonra adada nüfusu artırılmış olan idarî, ekonomik ve ticarî açıdan güçlü ve tatmin edilemeyen şımarık bir Rum topluluğu oluşturulmuştur.

Rumlar, adanın İngilizler tarafından alınmasını, gelecekte bir gün Yunanistan'a ilhak olmasının başlangıcı olarak görmüşlerdir. Bir tarihte Kıbrıs'a gelen Rum Ortodoks Kilisesi Başpiskoposu, yapmış olduğu bir konuşmada "biz bu yönetim değişikliğini hoş karşılıyoruz, çünkü, İngiltere'nin daha önce Yunan adalarında olduğu gibi Kıbrıs'ı da ana vatanımıza yani Yunanistan'a vereceğinden eminiz" diyordu. Bir müddet sonra, Kiliseler, Rum okullarında görevli bulunan öğretmenler ve ticaret erbabı üzerinde baskı kurmuşlar ve yeni yetişen neslin beynini yıkayarak "Enosis"=ilhak fikri ile beslemişlerdir.

İngiltere idaresinde yaşayan Türkler, haksızlıklara karşı gelmekle birlikte insan hak ve hürriyetlerine tecavüz edilmesine rağmen sakin, yumuşak ve uzlaşmacı tutumlarını sürdürmüşlerdir. Ancak, özel günlerde yapılan konuşmaları Türk toplumunun liderleri vasıtası ile İngiliz Sömürge Bakanlığı'na ve Osmanlı idaresine bildirmekle yetinmişlerdir. Tarihî süreç içinde; Yunanistan ve Rumlar daima, Osmanlı Devleti'nin ve Türkiye Cumhuriyeti'nin iç ve dış karışıklıklarının ve problemlerinin yoğun olduğu dönemlerde şiddet ve tecavüzlerini artırmış ve bu yol ile Türkleri sindirme ve adayı ilhak etme hayalleri içinde uğraşmışlardır.

Nitekim, 1903 ve 1904 yılları ile 1911-1912 yıllarında, Rumların adadaki şiddet hareketlerinde artışlar gözlenmiştir. Rumlar, kendilerine her zaman dünya siyaseti içinde haksız emellerine destekçi ülkeler bulmuşlar, bu ülkeler tarafından kendilerine gösterilen taviz ve desteklere hiçbir zaman doymamışlar-yeterli bulmamışlardır. Zaman içinde tedhiş hareketleri ile Türkleri sindirecekleri, sonra da imha ederek adayı Yunanistan'a ilhak edecekleri hayali ile gizli faaliyetlerinin hazırlıklarına başlamışlardır.

Osmanlı İmparatorluğu'nun I. Dünya Savaşı'na Almanlar ile birlikte katılması Almanya'ya karşı savaşan İngiltere'nin 5 Kasım 1914'te Kıbrıs adasını tek taraflı olarak ilhak etmesine sebep olmuştur. İngiltere bununla da kalmayıp, 1915 yılında, Yunanlıların savaşa İngiltere'nin yanında girmesi halinde ileride ki bir tarihte Kıbrıs'ın kendilerine verilebileceğini bildirmiştir.3

Bu vaatlere inanmayan ve bir gün Kıbrıs'ı elinden çıkaracağına inandıkları İngiltere'ye karşı Rumlar, Yunanistan ile ikili iş birliğini geliştirerek ve Ortodoks Kilisesi'ni de yanlarına alarak, 1931 yılında adada isyan çıkarmışlardır.

Çıkarılan isyan İngiliz vali tarafından bastırılmış ve Rum tedhişçi ve kilise papazlarından oluşan isyancılar adadan ihraç edilmişlerdir. Sonra adaya yönetim bakımından değişik statüler verilmeye çalışılmış ise de Rumları memnun etmek ve alınan kararlara uymalarını sağlamak mümkün olamamıştır.

Rumların bu uzlaşmaz tutumu ve gelen İngiliz valiler üzerindeki baskıları sonucu, 1947 yılında, 1931 isyanı sonunda adadan ihraç edilen Rum isyancıların ve papazların geri dönüşlerine müsaade edilmiştir. Bu gösterilen taviz, Rumların Ortodoks Kilisesi ile birlikte yeni imha plânları hazırlıklarını güçlendirmiştir.

Ortaya çıkan yeni karışıklıklar idaresinde güçlüklere sebep olması nedeni ile, adanın idaresi için valiler tarafından getirilen "Otonom İdare" veya "İstişare Meclisi" yolu ile getirilmek istenen yeni yönetim şekilleri, yine Rumlar tarafından reddedilerek Yunanistan'a ilhak tezi savunulmuştur. Ada idaresindeki bu zorluklar karşısında İngilizler; Türkler ile Rumlardan teşekkül eden bir İstişare Meclisini kendi seçtikleri kişiler arasından oluşturarak ada halkını yönetmeye çalışmışlardır.4


Ada Rumlarının Ortodoks lideri Başpiskopos Makarios III ve kurulan Rum Millî Partisi, tek emellerinin Enosis olduğunu beyan ederek istişare meclisinin kuruluşunu protesto etmişler ve "İstişare Meclisi" şeklindeki yönetime karşı gelerek, adayı ilhak emellerini gerçekleştirmek için yürüttükleri çabalara hız vererek 15 Ocak 1950 tarihinde bir plebisit yapmışlardır. Ortodoks kiliseleri tarafından organize edilen ve papazların önünde yapılan plebisit sonucu; "Yunanistan'a ilhakı kabul ediyorum veya etmiyorum" şeklinde iki tercihten ibaret olarak hazırlanmış bulunan oy pusulalarını kullanarak, %90 Rum oyları ile sonuçlanmış ve Kıbrıs'ın Yunanistan'a ilhakı kabul edilmiştir.

Türkiye ve İngiltere yapılan bu plebisiti tanımamış ve İngiltere Kıbrıs'a muhtariyet verilmesi fikrini ileri sürerek, bu fikrin adanın el değiştirmesi manasına gelemeyeceğini ısrarla belirtmiştir. Bu açıklama üzerine muhtariyet fikrini reddeden Rumlar, Yunanistan'ın BM delegesinin yardımı ile BM Genel Sekreterliği'nden Kıbrıs halkına yani Rumlara self-determinasyon hakkının verilmesinin gündeme alınmasını sağlamışlardır. Konu gündeme alınmış ise de; BM konunun barışçı yollarla çözümlenmesine karar vermiştir.5

1951 yılına kadar olayları perde arkasından idare eden Yunanistan, Kıbrıs'taki karışıklıkların sorumlusu olarak Rumları, Ortodoks Kilisesi'ni ve Komünist ülkeleri gösteriyordu. Yunanistan'ın, Kıbrıs'ta ortaya çıkan olaylar ile yakın ilişkisi olduğu Yunan Başbakanı Sofokles Venizelolos'un 1951 yılının Şubat ayında vermiş olduğu demeci ile açığa çıkarılmıştır.6

30 Haziran 1955 tarihinde, Türkiye ve Yunanistan "Doğu Akdeniz Savunması ve Kıbrıs Meselesi"ni görüşmek üzere İngiltere tarafından Londra'da toplantıya çağrılmıştır. Bu çağrı karşısında Makarios III Rumların, self-determinasyona gitmeyen bir kararı kabul edemeyeceklerini belirterek, 28 Ağustos 1955 tarihinde adada ki bütün Türklerin katledileceğini ilân etmiştir.

Bu talihsiz beyan üzerine Türk hükümeti; İngiltere'nin adadaki vazifesini yerine getireceğine inandığını beyan etmiş, eğer bu konuda bir garanti verilmezse Türkiye'nin adadaki Türkleri müdafaasız bırakmayacağını açıklamıştır.

Londra Konferansı 29 Ağustos 1955 tarihinde toplânmış ise de iki tarafın görüşleri arasında uzlaşma sağlanamamıştır. Bu konferansın önemi, dünya kamuoyuna Türkiye'nin Kıbrıs konusunda söz sahibi, kuvvetli bir güç ve taraf olarak bulunduğunun açıklanmış olmasındadır.

Artık Kıbrıs adası üzerinde yaşayan iki toplumun kaderleri ve hayatları, İngiltere'nin adayı idaresi sırasında aldığı yanlış kararlar ve değerlendirmeler sonucunda, Rumların uzlaşmaz tutumları ve tatmin edilmez arzuları ile birlikte, çözülmesi oldukça zor milletlerarası bir mesele haline dönüştürülmüştür. Olaya karışan diğer ülkeler de durumu kendi menfaatleri ve çıkarları açısından değerlendirmişlerdir.

Kıbrıs Rumları sadece Yunanistan ve İngiltere'nin desteği ile değil, olaya kendi menfaati açısından bakan Rusya tarafından da desteklenmiştir. Rusya, Akdeniz'de gerçekleşecek Helen hegamonyasını hiçbir zaman istememiş, fakat Balkanlar ve Türkiye üzerindeki emelleri için Kıbrıs Rum Komünist Partisi'nin (AKEL) kuruluşunu desteklemiştir. AKEL taraftarları, Enosis taraftarları ile birleşerek adadaki isyanlarda ve karışıklıklarda rol almışlardır.

Rumların terör hareketleri; EOKA adlı yer altı teşkilâtları ile sürdürülmekte ve Türk toplumunu yok etmek için küçük küçük başlayan katliamların ileride ki boyutlarının büyük olacağı sinyallerini veriyordu.

Nitekim 1957 yılında, Kıbrıs'ın çeşitli bölgelerinde bombalama, ateşe verme, pankart asma, sabotaj, öldürme ve gasp gibi kanun dışı hareketler ile Türklere karşı sindirme hareketleri yoğunlaştırılmıştır. Savunma imkânlarından yoksun ve dağınık bir yerleşimde olan Türk köylerine vahşice saldırılar düzenleniyor ve günahsız Türk çocukları ve kadınları öldürülüyordu.

Yunanistan ve Rumların Ortodoks Kilisesi'ni arkalarına alarak yaptıkları çeşitli politik oyunlara rağmen, Türkiye'nin kararlı ve kesin tutumu karşısında Yunanistan taksimden başka bir yolun olamayacağını anlamıştır.

Zamanın Türk Başbakanı Adnan Menderes ve Yunan Başbakanı Karamanlis 11 Şubat 1959'da Zürich ve 19 Şubat 1959'da Londra'da imzaladıkları antlaşmalar ile Bağımsız Kıbrıs Cumhuriyetini kurmuşlardır. Türkiye, Garanti ve İttifak Antlaşmalarını imzalayarak, Kıbrıs'ın herhangi bir dönemde bir düşman toprağı haline dönüşmesine engel olabilecek ve Doğu Akdeniz'de Türk-Yunan dengesini koruyacak koşulları sağlayarak, fiili garantörlük hakkını kazanmıştır.

Zürich ve Londra Antlaşmalarında yer alan esaslara göre; Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası ve Anayasanın ayrılmaz bir parçası olan Garanti ve İttifak Antlaşmaları sonucu Türkiye'nin elde etmiş olduğu fiili garantörlük hakkı, 15-16 Ağustos 1960 tarihinde resmen kurulmuş bulunan Kıbrıs Cumhuriyeti'ni yıkma gayreti içine düşen Rumların Türkleri imha plânları ve hareketleri karşısında dayandığı en önemli kanunî hakkı olmuştur.

İki Toplumlu Bir Cumhuriyet:"KıbrısCumhuriyeti"

Kıbrıs Cumhuriyeti, Kıbrıs Türk ve Rum halklarının eşit statü ile kurucu ortak olarak kurmuş oldukları bir Cumhuriyettir.7 Kıbrıs Cumhuriyeti'nin Cumhurbaşkanı Rum, yardımcısı Türk olmuş, kabinede yer alan bakanların ise 7'si Rum, 3'ü Türk olarak tespit edilmiştir. Temsilciler Meclisi 50 kişiden oluşmuş, bunun teşkilinde de %70 Rum, %30 Türk oranı muhafaza edilmiştir. Kamu görevlilerinin oranı da aynı ölçüler içinde muhafaza edilmiştir. Bu uygulamada önemli olan, Türklerin azınlık olarak kabul edilmemeleri ve "Fonksiyonel olarak Federatif Sistem"in kabul edilmiş olmasıdır.8

Her ne kadar milletlerarası alanda bir Cumhuriyet kurulmuş ve iki toplum arasındaki problemler çözülmüş gibi görünmekte ise de; antlaşmaların imzalanmasından hemen sonra; Rum tarafında Kıbrıs İlhak Cephesi=KEM adlı bir gizli örgüt kurulmuş ve bu örgütün, Başpiskopos Makarios tarafından açıklanmış olduğu gibi Enosis emellerinin takipçisi olduğu ilân edilmiştir.

Örgüt elemanları; Kıbrıs'ın ilhakını ve Kıbrıs Türkünü yok etmeyi gaye edinmiş olan EOKA tedhişçileri ile iş birliği yapmaya başlamışlardır. Bunun sonucu olarak adadaki sindirme ve katliam olayları zaman içinde artırılarak Kıbrıs adası bir iç savaşa sürüklenmiştir.

Kıbrıs Rum toplumunun lideri olarak Cumhurbaşkanlığına atanan Başpiskopos Makarios III, 1963 yılında Türklere tanınan ve Anayasa ile teminat altına alınan egemenlik ve siyasî eşitlik hakları ile ilgili 13 maddelik Anayasa değişikliği önerilerini gündeme getirmiştir.

Bu maddeler, Cumhurbaşkanı yardımcısının veto yetkisinin ve Türklerin beş büyük yerleşim bölgesinde belediye kurma hakkının kaldırılması ile ilgili maddeler olarak tespit edilmiştir. Bu hareketin gayesi, Kıbrıs'ta yeniden bir huzursuzluğun başlatılması ve çıkarılan karışıklık sonucu Yunanistan-Kıbrıs bütünleşmesini sağlayacak olan Enosis emellerinin uygulamaya konularak gerçekleştirilmesinin başlatılması idi.

Rum tarafı kendi taleplerinin reddedilmesi üzerine, şiddet yolu ile sindirme hareketlerine başlamış, Enosis hedefini gerçekleştirmek üzere hazırladıkları ve Türkleri imha için hazırlanan Akritas Plânı'nı uygulamaya başlamışlardır.

Bu plân gereğince; 21 Aralık 1963'te Türk toplumuna karşı katliam başlatılmış ve Kıbrıs Türklerinin tarihlerinden, Uluslararası Antlaşmalarından, İnsan Hakları Beyanname ve Sözleşmelerinden doğan bütün hakları ellerinden alınmak istenerek, Kıbrıs'taki Türk varlığı tamamen yok edilmek istenmiştir. Tarihe "Kanlı Noel" olarak geçen ve hunharca yapılan katliamlarda binlerce günahsız Türk çocukları, kadınlar ve mücahitler katledilmiştir.

21 Aralık 1963 tarihinden sonra Kıbrıs Cumhuriyeti'nin bütün organları, yasa dışı yollar ile Kıbrıs Rumlarının tekeline girmiştir. Oluşturulmak istenen toplum biçimi ile sadece Kıbrıs Rumlarının devleti haline getirilen, Pan-Helenist yayılmacılığa hizmet eden, ırkçı ve ayrımcı düşünce ve eylemlere yer veren, mevcut Anayasa ve Milletlerarası Antlaşma esaslarından tamamen uzaklaşmış ve meşruluğunu yitirmiş bir Kıbrıs Cumhuriyeti ile karşı karşıya kalınmıştır.9

Türkiye Cumhuriyeti, bu insanlık dışı katliamlar karşısında antlaşmalardan doğan hakkını kullanacağını ve adaya askerî müdahalede bulunacağını İngiltere ve Amerika'ya bildirmiştir. Bunun üzerine 13 Mart 1964 tarihinde toplanan Güvenlik Konseyi, Kıbrıs'a Birleşmiş Milletler Barış Gücü'nün gönderilmesine karar vermiştir.

Güvenlik Konseyi kararından sonra adaya Barış Gücü askerleri yerleşmiş, fakat anlaşmazlık ve katliamlara bir çözüm getirilememiştir. İngiltere, Yunanistan Türkiye ve Amerika'nın katılımı ile Acheson Plânı hazırlanmış fakat hazırlanan plân Yunan ve Rum emellerinin gerçekleştirilmesi doğrultusunda olmuştur.

6 Ağustos 1964 tarihinde Erenköy mevkiinde savunmak maksadı ile bir araya gelen Türk gençlerini, Barış gücünü "tatbikat yapıyoruz" diye kandırarak katletmişlerdir. Dünya tarihine ve basınına Erenköy Katliamı olarak geçen olay, Türk hükümetinin havadan yaptığı müdahale ile durdurulabilmiştir.

Türk ve Yunan başbakanları arasında yapılan çeşitli uzlaşma görüşmelerinden Yunanlıların Enosis'te ısrarlı olmaları sebebi ile bir sonuç alınamamıştır. Aslında bu barış görüşmeleri, Rumların yeni saldırılara hazırlanmaları için bir oyalama taktiği oluyordu. Nitekim 15 Kasım 1967 tarihinde Geçitkale ve Boğaziçi katliamları yapılmıştır. Türk hükümetinin müdahale kararı ABD tarafından önlenmiştir.

Kanlı Noel baskını ile başlayıp 11 yıldır devam eden Türk tarihini, kültürünü ve halkını yok etmeyi hedefleyen insanlık dışı katliamlar karşısında dünya basınında belge ve fotoğraflar ile yer verilmesine rağmen, hiçbir dünya ülkesi yardım etmemiş ve destek vermemiştir. Bu da şunu göstermektedir ki bütün dünya ülkeleri, Yunan emellerine hizmet etmekte ve Türk varlığının yok edilmesi pahasına Türk hükümetinin müdahale hakkını kullanmasını engellemektedirler.

Bu arada Kıbrıs'taki Rum yönetimi arasında siyasî anlaşmazlıklar çıkmış ve Papaz Makarios'a karşı yapılan bir darbe sonucu Makarios adayı terk etmiştir.

Cumhurbaşkanlığına getirilen Nikos Sampson "Kıbrıs Elen Cumhuriyetini" ilân etmiş ve Türklerin yeni imha plânını hazırlamışlardır.

Bu durum karşısında Kıbrıs Türk halkı, Rum yönetiminin her türlü sindirme, baskı, işkence ve silâhlı saldırılarına karşı çok zor şartlarda direnmiş, hiç bir zaman azınlık statüsünü kabul etmemiştir.

Türklerin boyutu gittikçe artan ve her türlü insan haklarından yoksun cinayetler karşısında kendilerini korumak, varlıklarını devam ettirebilmek ve atalarından kalan yurtlarını topraklarını korumak ve müdafaa edebilmek için teşkilâtlanmaları zorunlu hale gelmiştir. Önce küçük gruplar şeklinde başlayan örgütleşme hareketleri, zaman içinde Türkler arasında tek bir çatı altında birleşme fikrini oluşturarak, Kasım 1957 senesinde Türk Mukavemet Teşkilâtı (TMT) adı altında tek bir örgüt altında toplânma ve kurma çalışmalarını başlatmıştır.

Bu örgütün kurulmasında o dönemde tanınmış bir avukat olan ve hayatını Kıbrıs Türkünün bağımsızlık mücadelesine adamış olan Rauf Denktaş ile Dr. Burhan Nalbantoğlu görev almışlardır. Kıbrıs Türkünün bağrından çıkan bu teşkilâta zamanın Türk hükümeti de sahip çıkmıştır. 1 Ağustos 1958 tarihinden itibaren, T.C. Başbakanı Adnan Menderes ve Dış İşleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu tarafından önce küçük fakat sonra, Türkiye'nin desteği ile tek bir örgüt haline getirilen TMT'nin direnişi ve savunması tarihe büyük bir destan yazdırmıştır.

Gayesi:

"Her gün biraz daha güçlenmekte olan EOKA'ya karşı Türklerin savunma sahasındaki boşluklarının giderilmesini sağlamak",

"Kıbrıs'taki yer altı Türk direniş güçlerini bir çatı altında birleştirmek"

"Türkiye'deki mukavemetçiler arasındaki bağları kurmak ve güçlendirmek",

"Kıbrıslı Türkler arasında güven duygusunu geliştirmek" olarak tespit edilmiştir.10

Kıbrıs Türk halkı; Türkiye'den gördükleri maddî manevî desteğin yanında EOKA'ya karşı canını koruma pahasına, kurmuş olduğu Mukavemet teşkilâtı ile direnmiş, pek çok şehit vermiş, atalarının oturduğu köyleri ve yerleşim birimlerini terk etmiş olmasına rağmen; eşit egemenlik, eşit ortaklık haklarından taviz vermemiş, varoluş, kurtuluş ve Türkiye'nin ada üzerindeki haklarını koruma mücadelesini büyük özveriler ile 20 Temmuz 1974 tarihine kadar sürdürmüştür.

Türkiye Cumhuriyeti, bir toplumun toplumsal hak ve hürriyetine sahip olmadan, ferdî hak ve özgürlüklerinin söz konusu olamayacağını bütün dünya ülkelerine bir defa daha tarih önünde göstermek, Türkiye'nin tarihi ve milletlerarası antlaşmalarından doğan yasal garantörlük hakkını kullanmak sureti ile kahraman Türk Silâhlı Kuvvetlerinin Kıbrıslı Türk mücahitleri ile birlikte sonuçlandırdığı ve Kıbrıs Türklerine huzur, barış, güvenlik ve özgürlük ortamı içinde yaşama imkânı sağlayan Barış Harekatı'nı 20 Temmuz 1974 tarihinde gerçekleştirmiştir. Bu harekat sonucunda Kıbrıslı Türklerin can ve mal güvenliğini sağlamak ve Kıbrıs adası üzerindeki antlaşmalardan doğan yasal haklarını kullanarak, Türk ordusu Kıbrıs adasına yerleşmiştir.

Barış Harekatı ile Kıbrıs'ta yeni bir coğrafya ve yeni bir siyasî zemin oluşturulmuştur. 20 Temmuz 1974 Türk Barış Harekatı ile oluşturulan yeni zemin üzerinde; adanın kuzey kısmında, 15 Kasım 1983'te Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, adanın güney kısmında da Güney Kıbrıs Rum Devleti kurulmuştur. İngiltere ise, bir politik manevra ile Kıbrıs adasına yerleşmiş, adanın idaresindeki basiretsizliği ile adada yaşayan iki toplumu birbirine düşürmüş buna rağmen, adadaki askerî üstlerini koruyarak Kıbrıs adasında kalmayı başarmıştır. Onun için önemli olan; her zaman için Akdeniz'de bir güç olarak kalmayı sağlamaktır ve sonunda onu da başarmıştır.

20 Temmuz 1974 tarihinden sonra Türk yönetimi yeni sınırlar içinde düzenini kurmaya başlamış ve 13 Şubat 1975 tarihinde "Kıbrıs Federe Devleti'ni kurmuştur. Uluslararası hukuka göre, devlet olma vasfına haiz olan bir durumda bulunulmasına rağmen milletlerarası alanda tanınma talebinde bulunmamıştır. Çünkü, her türlü haksızlığa rağmen "Federal Kıbrıs Cumhuriyeti"nin kurulmasına zemin hazırlamak gibi bir iyi niyet gösterme çabasında idi. Oysa Rumlar her türlü görüşmelerinde Türkleri azınlık statüsünde görmek istediklerini beyan ederek, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'ndan 13 Mayıs 1983 tarihinde tek taraflı olarak kendi lehlerinde karar çıkartmışlardır.

Bulunduğu hukukî konum sebebi ile self-determinasyon hakkını kullanma yetkisine sahip olan Kıbrıs Federe Devleti bağımsızlığını 15 Kasım 1983 tarihinde Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ni kurarak ilân etmiştir.

Stratejik açıdan büyük önemi olan Kıbrıs adasının son yıllarda jeo-politik ve jeo-ekonomik öneminin giderek daha belirgin bir hal aldığı gözlenmektedir. Atatürk, 1938 yılında Akdeniz'de yapılan askerî manevraların birinde genç subaylara: Türkiye'nin yeniden işgal edilmesi halinde ikmal yollarından birinin ne olduğu konusunda, Kıbrıs'ı göstererek "Kıbrıs'a dikkat ediniz, eğer Kıbrıs düşman ellerinde ise bütün ikmal yollarımız tıkanmış demektir" diyerek Kıbrıs'ın önemini ortaya koymuştur.

Süveyş Kanalı'nın açılmasından sonra Kıbrıs adasının önemi oldukça çok artmıştır. Doğu Akdeniz'de ticaret ve Balkanlar-Kafkasya-Orta Doğu petrol ulaşım yollarını kontrol altında tutmak ve Orta Doğu ülkelerinin siyasî, ekonomik ve askerî açılardan etkin bir şekilde kontrolünü sağlayabilmek için stratejik önemi çok fazla olan bir operasyon yeri olarak kabul edilmektedir.

Kıbrıs adası, Doğu Akdeniz'deki jeo-politik ve jeo-ekonomik konumu itibarıyla; özellikle son yıllarda uluslararası alanda ve bölgede meydana gelen hızlı siyasî ve ekonomik gelişmeler sonucu, başta İskenderun Körfezi olmak üzere giderek artan güney sahil ve limanlarımızın önemi nedeni ile Türkiye açısından da stratejik değerini gittikçe artırmaktadır.

Düşman elinde bulunmayan bir Kıbrıs, Türkiye'nin güneyden kuşatılmasının önlenmesinin yanında, Türkiye ile Yunanistan arasında Lozan, Londra ve Zürich Antlaşmaları ile Ege ve Akdeniz'de kurulan siyasî dengenin korunması açısından, Azerbaycan, Hazar, Kazakistan, Türkmenistan, Irak ve İran petrollerinin ve doğalgazın İskenderun Körfezi çıkışını kapatarak bir tehdit yaratmaması açısından, Güneydoğu Anadolu Projesi'nin (GAP) Akdeniz'e açılım merkezi olması ve Yunanistan'ın Megalo İdea'sına geçit vermemesi açısından da önem arz etmektedir.

Ayrıca, adada yaşayan 200 bini aşkın Türk nüfus ile tarihî ve kültürel bağların bulunması, bir Akdeniz ve Orta Doğu ülkesi olan Türkiye'nin bu bölgede ekonomik ve siyasî varlığını devam ettirebilmesi için önemlidir. Ege Denizi mevcut adaları ile birlikte bir Yunan gölü haline getirilmiştir. Türkiye'nin ise uluslararası sulara çıkış yolu ancak Kıbrıs üzerinden olabilecektir.

Son on yıl içerisinde Türkiye'nin güneyi, Orta Asya petrollerinin ve enerji hatlarının denize ulaştığı bölge olması sebebi ile ekonomik ve ticarî yönden korunması ve güvenlik altına alınması gereğini ortaya çıkarmıştır.

Güneydoğu Anadolu (GAP) Projesi'nin tamamlanması sonucu o bölgenin dünyaya açılma yolu Mersin-İskenderun bölgesidir. Bu limanların Kıbrıs'a uzaklığı 40 mil kadardır. Önemli bir pazar olan Asya ülkelerinin dünyaya açılmasında Türkiye'nin güney sahilleri önemli bir çıkış kapısı olmakta ve bu kapı üzerinde Kıbrıs adası bulunmaktadır.

Batıdan Yunan adaları ile çevrilmiş bulunan Türkiye güneyden de çevrilirse savunma ve güvenlik açısından Türkiye'nin durumu sıkıntıya düşebilir. Türkiye bugün dünyanın ekonomik, siyasî ve sosyal yönlerden en problemli bölgesi olan Orta Doğu-Kafkasya ve Balkanlar arasında bulunmaktadır. Bu sebeple Kıbrıs, Türkiye'nin uluslararası güvenliği siyasî ve millî çıkarları açısından önemlidir. Bu sebepler ile oradaki Türk varlığının devamını sağlamak, refah seviyelerini artırmak ve mevcut ekonomik, sosyal, siyasî, kültürel ve güvenlik sorunlarının bir an önce çözülmesi gerekmektedir.11

Devlet Teşkilâtı İdarî ve Toplum Yapısı12

Yönetim biçimi Cumhuriyet olan Kuzey Kıbrıs Cumhuriyeti idarî yapı itibarıyla beş ilçeye bölünmüş ve 3355 km2 büyüklüğünde bulunan bir bölgede kurulmuştur. Nüfusu 210.000 ve resmî dili Türkçe olan Kıbrıs Cumhuriyeti'nin, başşehri Lefkoşa, diğer önemli şehirleri ise Gazimagosa, Girne, Güzelyurt, Yeni İskele ve Lefke'dir.

KKTC nüfusunun %52.8'i erkek, %47.2'si kadındır. Nüfusun %52.6'sı şehirlerde, %47.4'ü ise kırsal alanda oturmaktadır.

Nüfusun %22'si 0-14, %54.6'sı 15-44, %16.4'ü 45-64 ve %7'si 65 ve üstü yaş grubunda bulunmaktadır.

Ortalama hane halkı büyüklüğü 3.56 kişi olan KKTC'nin iktisaden faal nüfusu %47'dir. İktisaden faal olmayan nüfusun %42'si ev kadınlarından, %35.9'u öğrencilerden, %15.8'i emeklilerden oluşmakta ve %1.73'ü ücretsiz aile işçisi durumundadır.

Nüfus sayımı verileri kullanılarak yapılan projeksiyonlarda nüfus artış oranının %1.1 olduğu tespit edilmiştir.

Adlî Yapı13

15 Kasım 1983 tarihinde kabul edilen Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Anayasası'nın Birinci Kısım Genel İlkeler 1. ve 2. maddelerinde Devletin Şekli, Bütünlüğü, Dili, Bayrağı, Millî Marşı ve Başkenti hükme bağlanarak şöyle açıklanmıştır:

"Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Devleti, demokrasi, sosyal, adalet ve hukukun üstünlüğü ilkelerine dayanan laik bir Cumhuriyettir."
"Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Devleti, ülkesi ve halkı ile bölünmez bir bütündür."

"Resmî dil Türkçedir."

"Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin bayrağı ve Ulusal Marşı yasa ile belirlenir."

"Cumhuriyetin başkenti Lefkoşa'dır."

3. Madde ile ise egemenlik hakkı, hükme bağlanmış ve;

"Egemenlik, kayıtsız şartsız Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşlarından oluşan halkındır."

"Halk egemenliğini, Anayasanın koyduğu ilkeler çerçevesinde, yetkili organları eliyle kullanır."

"Halkın hiçbir zümresi, kesimi ve mercii, kaynağını bu Anayasadan almayan bir yetki kullanamaz." denilmiştir.

Yukarıda açıklanan ve Anayasa'da hükme bağlanan maddeler çerçevesinde; Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Devleti, demokrasi, sosyal adalet ve hukukun üstünlüğü ilkelerine dayanan laik bir Cumhuriyet olarak kurulmuştur. Egemenlik kayıtsız şartsız Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşlarına ait olup, ülkesi ve halkı ile bölünmez bir bütündür. Yasama yetkisi, Kuzey Kıbrıs Türk halkı adına Cumhuriyet Meclisi'nindir. Yürütme yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu tarafından Anayasaya ve yasalara uygun olarak kullanılmaktadır.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Parlamenter sisteme dayalı, kuvvetler ayrılığını esas alan demokratik ve laik bir sosyal hukuk devleti olarak kurulmuştur. Parlamentoyu teşkil eden Cumhuriyet Meclisi, elli üyeden oluşmakta ve beş yılda bir seçimle yenilenmektedir. Cumhurbaşkanı doğrudan halk tarafından seçilmekte ve beş yıl süre ile görev yapmaktadır. Bakanlar Kurulu ise, Başbakan ve 10 Bakandan meydana gelmiştir.

Anayasa'nın İkinci Kısım Birinci Bölümü'nde ise Temel Haklar, Özgürlükler ve Ödevler hükme bağlanmış ve Yargı hakkı, Madde 17/1'de;
"Kimse, bu Anayasa ile veya bu Anayasa gereğince kendisine gösterilen mahkemeye başvurmak hakkından yoksun bırakılamaz...." hükmü ile garanti altına alınmıştır.

Yargı bağımsızlığı, Anayasa ile güvence altına alınmış ve yargı yetkisi, bağımsız mahkemelerce kullanılır denilerek Anayasanın Beşinci Kısım Birinci Bölüm 136. maddesi ile;

"Yargıçlar, görevlerinde bağımsızdırlar. Anayasaya, yasaya ve hukuka uygun olarak vicdanî kanaatlerine göre hüküm verirler".

"Hiçbir organ, makam, merci veya kişi yargı yetkisinin kullanılmasında, mahkemelere ve yargıçlara emir ve talimat veremez; genelge gönderemez; tavsiye ve telkinde bulunamaz."

"Görülmekte olan bir dava hakkında; Cumhuriyet Meclisi'nde yargı yetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamaz; görüşme yapılamaz veya herhangi bir demeçte bulunamaz".

"Yasama ve yürütme organları ile Devlet Yönetimi makamları, mahkeme kararlarına uymak zorundadır. Bu organ ve makamlar, mahkeme kararlarını hiçbir surette değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez."şeklinde hükme bağlanmıştır.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Yüksek Mahkemesi; en üst yargı organı olarak kurulmuştur. Yüksek Mahkeme; bir başkan ve yedi yargıçtan oluşturularak, Anayasa Mahkemesi, Yüce Divan, Yargıtay ve Yüksek İdare Mahkemesi görevlerini yapmaktadır.

Ayrıca Anayasa Mahkemesi, Yüce Divan, Yargıtay ve Yüksek İdare Mahkemesi gibi yargı kuruluşları yargının diğer organlarını teşkil etmektedir. Bu kuruluşların dışında teşkil edilen Yüksek Adlîye Kurulu ise yargının genel işleyişi, düzenli çalışması, yargıçların ve mahkemelere bağlı kamu görevlilerinin görevlerine devamları, işlerin verimli bir şekilde yürütülmesi, yargıçların yetiştirilmesi ve mesleğin vakar ve onurunun korunması açısından gerekli önlemlerin alınması ile görevli bulunmaktadır.

Büyük mücadeleler verilen şehitler ve kayıplar sonucu kurulan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin varlığı, milletlerarası alanda siyasî ve ekonomik yönden tanınmamıştır. Milletlerarası alanda ekonomik ilişkilerine de ambargo uygulanan ülke, ticaret, ekonomik ilişkiler, ulaşım ve haberleşme konularında dünya ile irtibatını kurmada oldukça zor bir duruma sokulmuştur.

Sosyal ve Kültürel Yapı Eğitim

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ndeeğitim, toplum hayatında daima çok özel bir yere sahip olmuştur. Devlet gözetiminde sürdürülen eğitime Kıbrıs Türk halkı, kurtuluş mücadelesinin her aşamasında çok büyük önem vermiştir.

KKTC'de ilk ve ortaokul zorunludur. Sosyal, kültürel ve ekonomik gelişmenin temel unsurlarından biri olarak kabul edilen eğitim, yapılan plân ve programlar ile KKTC'nin ekonomik gelişmesinde, refah düzeyinin yükseltilmesinde, ekonomik kaynakların yaratılmasında ve geliştirilmesinde dinamik ve potansiyel gelişme gücü yüksek bir sektör haline getirilmiştir.14

KKTC'nin Doğu Akdeniz'de bir eğitim ve kültür merkezi haline getirilmesi hedef olarak kabul edilmiş ve bu hedefin gerçekleştirilmesi amacı ile uygulamaya konulan plân, program ve teşvikler sonucu beş tane üniversite açılmıştır. Bugün bir üniversite cenneti olarak kabul edebileceğimiz KKTC'de toplam 25.000 öğrenci eğitim görmektedir. Bu öğrencilerin %15'i üçüncü dünya ülkelerinden, geri kalanı ise Türkiye ve Kıbrıs'tan gelen öğrencilerden oluşmaktadır.

Doğu Akdeniz Üniversitesi; Magosa'da Yükseköğretim Kurumu tarafından kurularak, 8 fakülte ve 3 Yüksekokul olarak toplam 14.000 öğrencisine İngilizce eğitim vermektedir.

Yakın Doğu Üniversitesi; Lefkoşa'da 1988 yılında kurulmuştur. 8 fakülte ve 22 bölümünde 7.500 öğrenci eğitim görmekte ve bu öğrencilerin yarısı burslu olarak okumaktadır.

Lefke Avrupa Üniversitesi; Lefke'de Mühendislik ve Mimarlık, Fen ve Edebiyat, Tarım Ürünleri ve Teknolojisi, İktisat ve İşletme olmak üzere 5 fakülte ve bir meslek Yüksekokulundan oluşturularak eğitimini yürütmektedir.

Uluslararası Amerikan Üniversitesi; 1993-1994 yıllarında öğretime başlayarak, iki Amerikan Üniversitesi ile yakın akademik ilişki içinde, öğrencilerine bu üniversitelerin diploma hakkını tanımaktadır.
Girne Amerikan Üniversitesi; Girne'de İktisat, İşletme ve Eğitim Fakülteleri olmak üzere 3 fakülte ile eğitim vermektedir.

KKTC'de üniversite eğitiminin başlaması ile eğitim sektörü klâsik niteliğini değiştirerek ekonomiye doğrudan kaynak ve ekonomik büyümeye katkıda bulunan bir sektör haline gelmiş ve ülkede akademik çalışmalar yoğunlaşmıştır. 2000 yılı içinde eğitim yolu ile ekonomiye 220 milyon dolar girdi sağlanmış ve üniversitelerden mezun olan öğrenciler yolu ile sosyal, ekonomik ve kültürel alanlarda Kıbrıs Türkünün milletlerarası alanda tanıtımı sağlanmaktadır.

Geçmişten günümüze kadar olan dönemde eğitime verilen önem ve ağırlık sonucunda okur yazar oranı %93.46 gibi yüksek bir düzeydedir. Bu oran erkeklerde %96.79, kadınlarda ise %89.71'dir. Nüfusun öğrenim kurumlarına göre dağılımı ise; ilkokul mezunlarının %37.6, ortaokul ve dengi okul mezunlarının %12.6, lise ve dengi okul mezunlarının %29.5, yüksekokul ve fakülte mezunlarının ise %9.1'dir. KKTC'de okullaşma oranı yüksektir. İlkokul öncesinde %75, ilkokul ve ortaokulda %100, genel liselerde %56, meslekî teknik liselerde %25 ve yüksek öğrenimde %70.4'tür.

Ekonomik, sosyal, kültürel ve çalışma hayatının gelişmesinde önemli bir faktör olarak, demokratik ve katılımcı bir toplum yapısının oluşmasında etkin bir rolü olan örgütlenme fikri teşvik edilerek toplumsal bir şuur yaratılmak istenmiştir. Yerel yönetimlerde ve sivil toplum kuruluşlarında kültür ve sanat faaliyetleri yaygın ve yoğun bir şekilde sürdürülmektedir.

İş adamları, yasalar ile kurulmuş olan Ticaret Odası, Sanayi Odası, Esnaf ve Sanatkârlar Odası, Mimar-Mühendis ve Doktorlar kendi kuruluşlarının çatısı altında örgütlenmişlerdir. Sendikalaşmanın serbest olduğu KKTC'de memur ve öğretmenlerin toplu sözleşme ve grev hakları vardır. Bunların yanında ayrıca halkın hemen hemen her konuda örgütlendiği çok sayıda birlik, dernek, cemiyet ve vakıf kuruluşları bulunmaktadır.

Kültür ve Sanat Eserleri15

Milletler ve tarihleri anlatılırken, o milletin yaşamış olduğu topraklar üzerindeki kültür varlıkları, sanat eserleri ve ata yadigârları ile değerlendirilir. Sanat eserlerinin kimliği de sadece mimarî eser oluşları ile değil beslendikleri kültür mirası ile anılır ve zenginleştirilir. Kıbrıs'ın tarihi bu yönleri ile değerlendirildiğinde Türk kültürü ve sanat eserleri ile zenginleştirildiği görülmektedir.

1571'de Kıbrıs'ın Türkler tarafındanfethedilmesi sonunda, Anadolu'dan bir grup, mecburî iskâna tabi tutulmuştur. Türk iskânı sırasında adaya genellikle Konya civarından gelenler çoğunlukta olmuş ve Konya'nın bir Mevlevîlik merkezi olması Kıbrıs'ta da Mevlevîlik tekkelerinin kurulmasına sebep olmuştur. Kıbrıs Türkleri ana vatanları olan Anadolu'nun örf ve adetlerini aynen yaşatarak üçler, yediler ve kırklar adı verilen manevî güçlere inanmış ve bu yapılanma sonucu pek çok tekke ve zaviyeler kurmuşlardır.

Toplam olarak bugün 17 tane tekke ve zaviye mevcut olduğu tespit edilmiştir. Bu kültür ve sanat eserleri hakkında ele geçirilen belgelerden edinilen bilgilerin ışığında durumu kısaca özetleyecek olursak:

Ümmü Haram/Hala Sultan Tekkesi: Kıbrıs kültür tarihine bakıldığı zaman, İslâm tarihinde çok mümtaz bir yeri olan Ümmü Haram Binti Miltan, halk arasındaki meşhur namı ile Hala Sultan çok önemli bir yer işgal etmektedir. İslâm tarihinde Hz. Peygamberin süt teyzesi olarak anılan Ümmü Haram Binti Miltan, Muaviye zamanında yapılan Kıbrıs seferine katılmış ve Larnaka yakınlarında Tuzla'da şehit düşmüştür. Ümmü Haram hakkında bazı kerametlerden bahsedilmektedir. Şöyle ki; Bir gün Ümmü Haram Kudüs'ten Remle'ye gitmekte iken bir rahibin evinde konaklar, evde bulunan üç büyük taş dikkatini çeker ve onları satın almak ister, ancak rahip taşları yerlerinden çıkarmanın mümkün olmadığını bildiği için ona hediye ettiğini söyler, buna karşılık olarak Ümmü Haram "Taşlar şimdilik yerinde kalsın, zamanı geldiğinde alınır." buyurur. Vefat edip defnedildiği gece, taşların Ümmü Haram'ın mezarının başına, ayağına ve üzerine konulduğu görülmüştür. Taşların evinin önünden alındığını gören rahip, Hala Sultan'ın mezarına gelip taşların orada bulunduğunu görünce Müslümanlığı kabul edip Kıbrıs'ta yaşayıp ölmüştür. Bu konularda daha pek çok efsaneler anlatılmaktadır.

Tarihe mührünü vuran lider insanlardan ve Hz. Peygamberin lütfuna mazhar olmuş ilk hanım sahabi olarak Ümmü Haram (Hala Sultan) Kıbrıs tarihine damgasını vurmuştur. Kıbrıs coğrafyası İslâm âleminde onun adı ile kutsallaşmıştır.

1817 yılında Larnaka'da Tuz gölü civarında Ümmü Haram adına bir türbe, tekke ve cami yapılmıştır. Kıbrıs Valisi Seyid Emin Efendi tarafından yaptırılan ve Gülşen-i Feyz adı verilen kubbeli cami ve külliyesi halk tarafından ziyaretgâh olarak kullanılmaktadır.

Kıbrıs Türklerinin Mühr-i Süleyman adını verdikleri bir diğer yatır ise; Ahmet Seydü'l Bedevi'dir. Rivayete göre, Seydü-l Bedevi, İslâm fütuhatı esnasında sahile çıkmış ve susayan müminlere su temin etmek için elindeki asayı yere vurmuş ve denizin dibi olmasına rağmen yerden tatlı su fışkırmıştır, su halen akmaktadır. Kıbrıs'ın zafer burnu diye bilinen en uç kısmında bulunan manastırın önünde bulunan bu suya Rumlar "kutsal su" anlamına gelen "ayazma" adını vermişlerdir. Kıbrıslı Türkler, buradaki manastıra gelerek İslâm yatırını ziyaret edip mevlit okutmaktadırlar.

Hz. Ömer Tekkesi: Hz. Osman zamanında Kıbrıs kuşatması sırasında bir bölüğün komutanı olan Ömer, Kıbrıs'a ulaşmış ve yapılan savaşta altı askerle birlikte şehit olmuştur. Bir mağarada altı askerle birlikte gömülmüşlerdir. Osmanlılar tarafından 1571'de Kıbrıs fethedilince, yedi mezarın bulunduğu mağaradan alınarak Girne yakınlarında, Çatalköy'ün kıyı şeridinde bir külliye yapılmıştır. Külliye'de, türbeler ve onları içine alan bir mescit yapılmış, halkın orada kalabilmeleri için odalar yapılarak ziyaretlerine açılmıştır. Rumlar tarafından tahrip edilen tekke 1978'de onarım geçirmiştir. Hala Sultan Tekkesi'nden sonra Kıbrıs Türk halkının en değer verdiği tekkedir.

Lefkoşe Mevlevîhanesi: Ahmet Paşa tarafından 1593'te Lefkoşa'da Girne kapısı içinde yaptırılan ilk tarikat yapılarından birisidir. Türbe, mescit, semahane, derviş odaları, mutfak ve misafirhaneden ibarettir. Geçen zaman içinde pekçok defa tamirat görmüş, yapılan restorasyonlarda aslına sadık kalınmaya çalışılmıştır. 1962 yılından sonraki bakımından itibaren Lefkoşa Türk Etnoğrafya Müzesi olarak kullanılmaya başlanmıştır.

Magosa Mevlevî Tekkesi: Lefkoşa Mevlevîhanesi'ne bağlı olarak Magosa'da kurulmuştur. Vakfının mütevellilik ve nazırlığına Lefkoşa'da görevli Mevlevî Şeyhi atanmıştı. İnşaa tarihi hakkında pek kesin bilgiler yoksa da 17. yüzyılda yapıldığı ve 18. yüzyılda hizmet verdiği tahmin edilmektedir.

Bayraktar Zaviyesi: 1970 tarihinde Türklerin Lefkoşa Kalesi'ni kuşattıkları sırada, Türk Bayrağını Constanza burcuna dikerken şehit olan Bayraktar Alemdar Kara Mustafa Paşa adına yaptırılmış olan türbe, hemen kalenin çevresinde kurulmuş kubbeli bir Osmanlı eseridir. Bayraktar Zaviyesi ise 1571'de Kıbrıs'ın fethinden hemen sonra türbenin yanında kurulmuştur.

Aziz Efendi Zaviyesi: 1571'de Lefkoşa'nın fethi sırasında şehit olmuş ve bir Osmanlı uleması olan Aziz Efendi'nin adına II. Selim tarafından hemen bir türbe yaptırılmıştır. Türbenin çevresi daha sonra tekke haline getirilmiştir. 1931 ve 1932'de onarım geçirmiştir.

Turabî Efendi Zaviyesi: Kıbrıs'ın fethinden hemen sonra Osmanlı devrinin önemli tarikat yapılarından olan Turabî Efendi Zaviyesi Larnaka bölgesinde Tuzla kasabasındadır. Mustafa, Mehmet, İsmail adlı âlimlerin babaları olan Şeyh Turabî Dede'nin 16-17. yüzyıllarda yaşadığı tahmin edilmektedir. Son yıllarda yıkılarak üzerinde benzin istasyonu kurulmuştur.

Lala Mustafa Paşa Zaviyesi: Lala Mustafa Paşa, Kıbrıs'ı tamamen fethettikten sonra Lefkoşa'da bulunan Augustinion kilisesini, Ömeriye adı ile cami haline getirmiş ve ona bağlı olarak birçok vakıflar kurmuştur. Bu camiye ve vakıflarına bağlı olarak Magosa'da bulunan Lala Mustafa Paşa camii ve vakıfları uzun yıllar şehre gelen misafirleri parasız olarak ağırlamak için kullanılmıştır.

Kutub Osman Efendi Tekkesi: Ölümünden sonra Kutup Osman olarak adına zaviye kurulan Şeyh Seyyid Osman Fazlı Efendi Padişah IV. Mehmed zamanındaki mutasavvuf ve âlimlerdendi. 1 691'de Magosa'ya sürgün olarak gelmiş ve burada vefat etmiştir. Ölümünden bir müddet sonra kabri üzerine türbe, mescit ve tekke kurulmuştur. Magosa surunun dışında Namık Kemal Lisesi bahçesinde bulunmaktadır. Zaman içerisinde geçirdiği bakımlardan sonra aslına sadık kalınamamış ve oldukça büyük değişikliklere uğramıştır.

Zuhurî Tekkesi: Larnaka'da türbe, mescit ve medrese bölümlerinden ibaret görkemli bir görünüşü bulunan bir tarikat yapısıdır. Bugün minaresinin yarısı yıkılmış durumdadır.

Hasan Ağa Tekkesi: Aşağı Baf'ta kurulmuş Osmanlı dönemi yapılarındandır. Türbe mescit ve tekke bölümlerinden ibarettir. Tekke birimlerinin inşaa tarihi bilinmemektedir. Türbe bölümünde Hacı Mehmet Baba yatmaktadır. Mescit bölümü 1865'te tamir görmüş olduğuna göre, 19. yüzyıldan önce yapıldığı tahmin edilmektedir.

Şeyh Berabetî Türbesi: Nakşibendî şeyhlerinden olduğu bilinen Berabetî lâkaplı birisine ait olan türbe Tuzla kasabası yakınında 18. yüzyılda yapılmış, 19. yüzyılda yıkılmıştır.

Kara Baba Zaviyesi: Kıbrıs'ın fethi sırasında şehit olan Kadri Ruafî tarikatı şeyhi Kara Baba adına, Lefkoşa'nın Haydarpaşa Mahallesi'nde yaşadığı evin bahçesini içine alan bir türbe kurulmuştur. Bu zaviye, 1930 yıllarına kadar Kadri Rufaî ve Nakşibendîler tarafından kullanılmıştır. Bakımsızlıktan 1947'de yıkılmış, 1996'da KKTC Millî Eğitim ve Kültür Bakanlığı Eski Eserler ve Müzeler Dairesi tarafından onarılmış ve ziyarete açılmıştır.

Ağlayan Dede Tekkesi: Mevcut olan belgelere dayanarak Magosa olduğu tahmin edilen tekkenin yapı tarzı hakkında fazla bilgi edinilmemiştir. Tekke ve zaviyelerin sayısının arttığı 18. yüzyılda yapıldığı ve sonra 19. yüzyılda yıkıldığı tahmin edilmektedir.

Piri Dede Zaviyesi: Limasol yakınlarında bulunduğu tahmin edilen ve hakkında fazla belge bulunamayan Piri Dede Zaviyesi'nde bir türbe bulunmaktadır. 19. yüzyıl başlarında onarıldığına göre 18. yüzyılda yapıldığı tahmin edilmektedir. Tekke binası yıkılmış fakat türbe halen bulunmaktadır.

Hızır Makamı: Lefkoşa'da Ömeriye Camii bitişiğinde inşa edildiği bilinen Hızır makamının ne zaman inşa edildiği bilinmemekle beraber, 1817 tarihinde Kıbrıs Muhassılı Es-Seyid Mehmed Efendi tarafından tamir ettirildiği bilinmektedir. Devam ettirilmesi Ömeriye Camii için kurulan vakıf işletmelerinden ayrılan paylar ile olmuştur.

Kırklar Tekkesi: Lefkoşa'ya bağlı olan/"Değirmenlik-Kırklar/Timbu" köyü yakınlarındadır. Türbe bölümünde kitabesiz kırk adet kabir bulunduğu için bu ad verilmiştir. Tekke olarak bilinen kırklar makamı türbe, mescit ve bunların bitişiğinde bulunan tekke binalarından teşekkül etmektedir.

1571 yılından sonra Kıbrıs adasına gelip yerleşen Türkler, yaşadıkları yerlere tarihî eserler bırakmışlardır. Bu eserlerin bir kısmı zaman içinde yok olmuş, bir kısmı da tamir görerek günümüze taşınmışlardır. Ancak harpler ve bakımsızlık onların aslına uygun tarzda bugünlere taşınmalarını engellemiştir.

Edebiyat ve Dil

Yaşadıkları bölgelerden, geldikleri yeni ülkelere taşıdıkları kültürleri içinde Türkler; destan, efsane, masal, mani, roman, hikâye ve klâsik şiirler ile Kıbrıs Türklerinin edebiyatını dile getirmişlerdir.

Kıbrıslı ilk divan şairi Hasan Hilmi Efendi'dir. Şairler Sultanı lâkabını II. Mahmut'tan almıştır.16

Kıbrıs Türk edebiyatının ilk romanı, ilk şiiri ve ilk tiyatro eserini yazan ise Kaytanzade Nazım Efendi'dir. 19. asrın ilk yarısı ile 20. asrın ilk yarısında yaşayan Kaytanzade Hilmi Efendi, hayatının ilk dönemlerini Kıbrıs'ta geçirip sonra İstanbul'a gelerek, II. Meşrutiyet Dönemi'ni yaşamış ve dönemin en büyük şairlerinden olan Namık Kemal'in tesirinde kalmıştır. Şiirlerini topladığı en önemli eseri Ruh-ı Mecruh'tur. Hocası Recaizade Ekrem'i kaybettikten sonra Kıbrıs'a dönmüştür. I. Dünya Savaşı'nı Kıbrıs'tan takip ederek duygularını 1921'de yazdığı Neva-yı Zafer şiiri ile;

"Füsun-karane damlarla hadibe olur sanma,
"Uyandı Ümmet-i merhume artık hab-ı gafletten"
dizeleri ile dile getirmiştir.17

Kıbrıslı halk şairi olarak bilinen Aynalı, "Aç gözlü Destanı" ile halka mal olmuş bir şairdir.18

Kıbrıs Baf doğumlu olan (1938) Mehmet Kansu ise; Kıbrıs Türk şiirinde "İkinci Yeni Şiir Hareketi"nin öncüsüdür. 1960'lardan sonra şiir, öykü, deneme ve çeviri çalışmalarını yürütmüş, 1970'lerden sonra "toplumcu Gerçekçi" şiire yönelmiştir. En önemli eserleri "Kendin Kadar Sev Onu" ve "Ansızın Güneş", "Garip Şiir"dir.19

Kıbrıs Girne doğumlu olan Neriman Cahit, kadın haklarının büyük bir savunucusu olarak isim yapmış bir gazeteci yazardır. En önemli eserleri arasında "Konu Kadın" ve "Ay Seferi" sayılabilir.20

Fikret Demirağ Kıbrıs'ta yetişen ender kabiliyetli ve kıymetli şairlerden birisidir. Roman türünde yazdığı "Şu Müthiş Savaş Yılları" yayınının dışında 20 adet şiir kitabı bulunmaktadır. "Ötme Keklik Ölürüm.", "Alfa Omega", "Tutku" ve "İkinin Yaşamı" gibi.21

Kıbrıs Türk şiirinde yeri olan fakat acıklı hayat hikayeleri ile topluma mal olmuş olan üç şair ise; Süleyman Uluçamgil (Kıbrıslı Türklerin Millî Mücadele tarihine Erenköy Destanı olarak geçen savaşta şehit olmuştur. Feride Hikmet, (18 yaşında geçirdiği felç sonucu 32 sene yatağa bağımlı kalmıştır.) ve Kaya Çanga'dır (28 yaşında iken intihar etmiştir). 22

Kıbrıs Türk edebiyatının roman türündeki ilk örneğini 1892 yılında Muzafferettin Galip, "Bir Bakış" adlı eseri ile vermiştir. 1896 tarihinde ise Kaytazzade Mehmet Nazım Efendi'nin "Yadigâr-ı Muhabbet" 1897 yılında M. Sadrettin'in Saika-ı Sevda adlı çalışması izlemiştir. Daha sonra 1936'da Muzaffer Gökmen, "Kahraman Kaplan", "Son Damla", "Diken Çiçeği", "Kasırga", adlı eserleri ile konusunu Kıbrıs'tan alarak yazdığı romanlar gelir.

1943'te Arif H. Mapolar "Kendime Dönüyorum", "Ayışığı", "Mermer Kadın", "Aşk Vadisi" ve "Günah Cenneti" gibi Kıbrıs'ın ve Kıbrıslıların günlük hayatlarını, ilişkilerini gündeme getirdiği eserler yazmıştır.

Bu dönemdeki yazar ve şairlerin eserlerinde Osmanlı İmparatorluğu'nun hayat tarzı, aşk, sevgi, ilâhî-tanrı aşkı, vatan sevgisi gibi temalar işlenmiştir. Millî Mücadele ve Kurtuluş Savaşı dönemlerinde ise vatan sevgisi teması ağırlık kazanmıştır.

1960'lı yıllardan sonra Kıbrıs Türk romanının konularında değişiklik başlamış ve Rum saldırıları karşısında Kıbrıs Türkünün varlığını devam ettirme mücadelesi yazılan eserlere yansımıştır. Bu durum 74 kuşağı olarak anılan ideolojik ve estetik manada kendine ayrıcalık tanıyan bir edebiyat kuşağı ortaya çıkmıştır. Bu dönemin en etkileyici yazarı olan İsmail Bozkurt, "Yusufçuklar Oldu mu?" ve "Mangal" adlı eserleri ile Türk toplumuna mal olmuştur.

Bunun yanında; Özker Yaşın'ın "Kıbrıslı Kazım", "Mücahitler" ve Havva Tekin'in "Yeşil Adanın Çocukları" ve "Şu Müthiş Savaş Yılları" önemli ve toplumun sosyal-politik ve ekonomik yapısı ve dejenerasyonunu inceleyen eserler olmuştur.23

Bu geniş edebiyat yelpazesi içinde "Çocuk Edebiyatı" konusu da ayrı ve önemli bir yer tutmaktadır. Bu konuda en meşhur ve tanınmış bir yeri olan yazar Ayşen Dağlı olmuştur. Masallarında çocuğun estetik duygularına, duyarlılığı, sevgi, çalışkanlık ve yaşama gücüne önem vermiş, bu konuları çok etkileyici bir tarzda işlemiştir. Ayrıca bu edebiyat dalında; Emine Selçuk-"Işıklı Çocuk"-, Taner Baybars-"Uzak Ülke"-, Aysel Gürmen-"Selen Kıbrıs'ta"-, Hüsamettin Tecmen-"Kıbrıs'ta Üç Türk Çocuğu"- Tamer Öncül-"Günleri Kayıp Bir Çocuk Güncesi"- gibi eserler yayımlanmıştır.24

Adanın fethinden bugünlere kadar, Kıbrıs'ta yaşanılmış olan olaylar her türlü yönü ile; okuyucuya şiir, hikâye, roman, hatıra ve tiyatro türü gibi edebiyatın bütün çeşitli eserleri ile okuyucuya yansıtılmıştır. İşlenen temalar içinde en fazla ilgi duyulan konular barış özlemi, eşitlik, hak, sevgi, kardeşlik ve kahramanlık olmuştur.

KKTC'nin bugün bulunduğu nokta itibarıyla kendisine çok şeyler borçlu bulunulan değerli büyük insan Cumhurbaşkanı Rauf Denktaş, her yaştaki insana seslenerek duygu ve insanlık yüklü eserler vermiştir. Bu eserleri "Saadet Sırları", "Gençlerle Başbaşa" ve "Gençlere Öğütler" başlıkları altında yayımlanmıştır.

Kıbrıs adasında, Türkçenin varlığı 16. yüzyılın ikinci yarısından itibaren kabul edilmiştir. Hemen hemen 500 yıllık zaman içinde İngiliz ve Rumlar ile iç içe yaşamanın sonucu Kıbrıs Türklerinin konuştuğu dilde birtakım gelişme ve değişmeler görülmüştür. Rumların ve Türklerin demografik yapıda birbiri ile iç içe yaşaması sonucu birbirlerinin telâffuz ve ağız yapıları karşısında etkilenmişlerdir.

Ancak bu etkileniş Türkçe kelimelerin terk edilmesi sonucunu getirmemiştir. Sadece dil bilgisindeki zaman kavramında bir değişiklik görülmüştür. Genellikle geniş zaman kullanılmaktadır. Bugün ise, sadece yaşlıların konuştuğu Rum kökenli kelimeler gençler tarafından bilinmesine rağmen konuşulmamakta ve özellikle, Türkiye Türkçesi ile konuşmaya dikkat edilmektedir.

Kıbrıs Türklerinin Türkçesinde, 5 asırdır birlikte yaşadıkları Rum ve İngiliz halkının dilinden çok fazla etkilenmedikleri ancak, aralara serpiştirilmiş bazı yabancı kelimelere rağmen Türkçeyi hiçbir şekilde unutmamış oldukları gözlenmektedir. Hatta bugün kullanılan Türkçemizin yanında yıllarca önce atalarımızın kullandığı Türkçe kelimelerin halen kullanılmakta olduğu görülmektedir.

Günlük hayatta kullanılan kelimelerden bazı örnekler verecek olursak;

Aşevi Mutfak Aşevi Mutfak
Bandofla kapalı terlik Bakmak Bırakmak
Basbalya Tokat Belesbit Bisiklet
Beygir At Dudaklık Ruj
Çakulet Çikolata Gabare Geceklubü
Çember Başörtüsü Çapıt Bez
Çifte Silâh Çirpi İncecik
Döşek Yatak Ekşi Limon
Entari Elbise Evselemek Silkelemek
Fasariya Yaramaz, gereksiz Gadim Devamlı
Bodur Kısa Boylu Böyün Bugün
Golan Kemer Goruk Ham meyve
Gursak Boğaz, boyun Hamam Banyo
Havadis Haber Heman Hemen
Herkeş Herkes Hooflamak Ateşlenmek
İğ Şiş İhram Bir tür battaniye
İskemli Sandalye İslim Gaz ocağı

İspirto Kibrit, rakı Köfün Küfe
Kıstırık Maşa Köstek İp, engel
Kösteklenmek Bağlanmak Lakırdı Laf, söz
Lazımlık Tuvalet Maşabba Maşrapa
Mektep Okul Mertek Ahşap taşıyıcı
Mıh Çivi Mengene Sıkma âleti
Ofgalamak Yıkamak Otomobil Araba
Palazlanmak Büyümek Radiyo Radyo
Padem Badem Pakla Bakla
Sezmek Uyanmak Somun Ekmek
Toguç Tahta çamaşır vuracağı Velesbit Bisiklet
Peki Kilit Pekilemek Kilitlemek
Çakı Bıçak Potin Ayakkabı
Pissi Cimri Silecek Havlu
Şeher Şehir Tayyare Uçak
Tomofil Otomobil Veranda Balkon
Yusufçuk Mandalina Zıbın Entari
Zibil Çöp Zembil Örülmüş çanta

Ekonomik Durum

Piyasa ekonomisi modelinin kabul edildiği KKTC'de, yasalar ile tespit edilmiş bulunan temel ilkeler çerçevesinde uygulanan ekonomik politikalar, özel sektöre sağlanan teşvikler ve alınan önlemler sonucunda ülke ekonomisi genel bir gelişme trendi içine girmiştir.

Para birimi Türk Lirası olan ülkede, yıllık enflasyon oranı %53.2, işsizlik oranı ise %1.0'dır. Çalışabilen iş gücü 85.100 olan ülkede, yatırımların azlığı hatta hiç olmaması üretimi, istihdamı ve dolayısı ile millî geliri olumsuz yönde etkilemektedir.

Burada önemli olan nokta, ülkenin milletlerarası alanda; ülke ticaretine hava alanlarına ve ürünlerine ekonomik ambargo uygulanmasıdır. Ayrıca çok küçük ve kırılgan bir ekonomi, doğal kaynaklarının kısıtlı, dışa bağımlı, yatırımları çok düşük ve yıllardır yüksek enflasyon ile yaşar olması idarecileri ve ekonomistleri kararlarında çok zorlamaktadır.

Uygulanan ekonomik ambargo ile ülkenin güneyi ile kuzeyi arasındaki ekonomik yapı farkı süratle açılmaktadır. Yabancı ve yerli yatırımcılar, siyasî geleceği belli olmayan ülkede üretime dönük yatırım yapamamaktadırlar. Üretim yetersizliği, ulaşım imkânsızlığı ve ambargodan doğan pazar darlığı Türkiye üzerinden dünyaya açılma mecburiyetini getirmiştir. Her türlü ulaşım ve ticaret Türkiye üzerinden yapılmaktadır. Bu sebeple istikrarlı bir ekonomik açılım alanı oluşturmak için Türkiye ile Ortak Ekonomik Alan kurulması stratejik bir hedef olarak belirlenmiştir.

Türkiye'de 1994 yılında yaşanan para krizi, Avrupa Adalet Divanı'nın KKTC'den ithalatı yasaklayan kararı ve ekonomik ambargosu, ülke ekonomisini olumsuz yönde etkileyerek çok ağır bir ekonomik kriz ortamına sürüklemiştir.

Bu olumsuz şartlara rağmen ülkede 1973 yılından beri %3.5 oranında bir büyüme görülmüş ve hatta bu oran 1977-1990 yılları arasında %4.5-5'lerde devam etmiştir.

1990 yılında 591.000 dolar olan GSMH, on yıllık perspektif içinde 2000 yılı itibarı ile bir milyon dolar olmuştur. Aynı dönemlerde millî gelir, 3.447'den 4.540 dolara çıkmıştır. İhracat miktarı ise 1990 yılında 65.5 milyon dolardan, 2000 yılında 50.3 milyon dolara gerilemiştir. İthalat miktarı ise 381.5 milyon dolar iken 424.8 milyon dolar olmuştur.

Ülke ihracatında Türkiye %62, İngiltere %30, Orta Doğu %2, diğer ülkeler ise %6'lık bir paya sahiptir.İthalatında ise, Türkiye %64, İngiltere %26, Uzak Doğu ülkeleri %3, ABD %2, diğer ülkeler ise %5'lik bir paya sahiptir.
Başlıca ihraç maddeleri, sanayi, gıda sanayi, mineral, narenciye ve patatestir.

İthalatındaki önemli maddeler ise doğalgaz, makineler, petrol ürünleri ve diğer ürünlerdir.

KKTC'nin tarım, hafif sanayi ve hizmetler sektöründe geniş yatırım imkânları mevcuttur. Sulu tarım ve hayvancılık teşvik edilerek potansiyel gelişme imkânlarından faydalanmak mümkündür. Dünya gıda maddeleri talebinin hızla arttığı bir ortamda tarım ve hayvancılık ürünlerine dayalı modern teknolojilerin uygulandığı sanayi dallarının geliştirilmesi mümkündür. Bu itibarla, hizmet sektörünün yanında, tarıma dayalı işlenmiş ürünler sanayii olmak üzere, potansiyeli olan sektörlerde ekonominin ihracata dayalı bir yapıya kavuşturulmasında fayda vardır. İhracata dönük bir üretim yapısı tesis edebilmek için, bu yönde üretim yapan firmaların, ham madde ve ekipmanlar ile ithalat teşviki, uygun kredi kullanımı ve ucuz enerji sağlanması gerekmektedir.

Küçük ve orta ölçekli işletmeler şeklinde kurulup teşvik edilecek sanayi sektörü ekonominin sürükleyici sektörü olarak kabul edilebilir.

KKTC'de yatırım eğiliminin düşük olması, kalkınma hızının da düşük olmasına sebep olmaktadır. 1990-1999 yılları arasında toplam yatırımların GSMH içindeki payı %15-20 seviyesinde gerçekleşmiştir. Ülkede tasarruf oranının düşük seyretmesi, aynı zamanda yurt dışına artan miktarlarda kaynak akışının bulunması, yatırım miktarını olumsuz yönde etkilemektedir.

Tamamen liberal bir para-kambiyo rejimine sahip KKTC'de ekonomiye kaynak yaratacak bir sermaye piyasasının kurulması sağlanmıştır. Ekim 1997 tarihinde KKTC Menkul Kıymetler Borsası, İMKB ile iş birliği içinde faaliyete geçmiştir.

Ülkede ticarî bankacılık, ihtisas bankacılığı ve off-shore bankacılığı alanlarında gelişmeler sağlanmış ve finans sektörü cazip hale getirilmeye çalışılmıştır. Ülkede 38 banka bulunmakta iken, 6 bankanın krize girmesi ile 2001 yılında malî sektörün rehabilitasyonu yapılmıştır. Bugün yapılan bankacılık operasyonu sonucu, 29 banka ile bankacılık sektörü devam etmektedir.

KKTC'den yurt dışına akan kaynakların ülke içinde tutulabilmesi ve yatırımlara kanalize edilebilmesi için, bankacılık sektörüne olan güvenin artırılması gerekmektedir. Bu güvenin yaratılabilmesi için ise bankalar ve diğer finans kuruluşlarına ilişkin mevzuatın yenilenerek milletlerarası standartlara uygun hale getirilmesi, teftiş ve denetimin etkin bir şekilde yapılması gerekmektedir.

Diğer taraftan, adanın su ve enerji sıkıntısının bulunması, yatırımları engelleyen önemli bir faktör olmaktadır. KKTC'nin ekonomik kalkınmasında en önemli alt yapı yatırımlarını su ve enerji ihtiyacının karşılanmasına yönelik projeler teşkil etmektedir. Turizm sektörünün, ekonomide hedeflenen oranda belirleyici olamamasının temelinde, milletlerarası alanda siyasî yönden tanınmamış olmaktan ziyade yetersiz enerji, ulaşım ve su kaynaklarının bulunmamış olması yatmaktadır.

Türkiye Cumhuriyeti ile KKTC arasındaki mevcut ekonomik ve ticarî ilişkiler devamlı olarak gelişen ve derinleşen bir şekilde, ülkenin potansiyel imkânlarını artırıcı, yönlendirici ve diğer ülkeler ile ekonomik ve ticarî zemini oluşturucu tarzda çok yönlü olarak devam etmektedir. Bu ilişkiler, iki ülke arasında imzalanan yasal alt yapıya dayandırılmaktadır.

Türkiye Cumhuriyeti ile KKTC arasında imzalanan anlaşmalar ve protokoller, iki ülke arasındaki ilişkileri yeni bir strateji ve iş birliği çerçevesinde kurumlaştırmayı esas alan bir yapıya kavuşturmayı hedeflemektedir. Bu hedefe ulaşabilmek için, 31 Mart 1998 tarihinde yapılan ortaklık konseyi toplantısında; gümrüklerin işleyişi, serbest ticaret koşulları çerçevesinde mal, hizmet ve sermaye akışı ve serbest dolaşımı, teknoloji transferi ve yatırımların akışını sağlayacak bir Ortak Ekonomik Alan oluşturulması kararlaştırılmıştır. Yani bu ekonomik iş birliği bir nevi gümrük birliği ve tek pazar oluşturulması şeklinde düşünülebilir.

Turizm25

KKTC'nin sosyo-ekonomik gelişmesinde ve kaynak yaratılmasında öncelikli sektör olarak ele alınan turizm sektörünün özel teşvikler ile desteklenmesi, temel bir politika olarak kabul edilmiştir. 1987 yılında çıkarılan Turizm Teşvik Yasası ile söz konusu sektörde hızlı bir gelişme görülmüş, turizm gelirleri, turist sayısı, turistik tesis ve yatak sayısında önemli ölçülerde artış sağlanmıştır.

1977 senesinde 3265 olan yatak sayısı, 2000 yılında 10.520'ye ulaşmış ve 198.3 milyon dolarlık bir turizm gelirine ulaşılmıştır. Güney Kıbrıs'a yılda 3 milyon turist gelmekte, buna karşılık Kuzey Kıbrıs'a gelen turist sayısı 250 binde kalmaktadır. Son yıllarda doluluk oranı %30'ların üzerine çıkarılamamıştır. Adaya gelen turistler genellikle İngiliz, Alman ve Türk turistlerden ibarettir.

KKTC üzerinde dünya devletlerinin kurmuş olduğu ekonomik, siyasî ve ticarî ambargo sonucu direkt uçak ve gemi seferlerinin yapılamaması, Kuzey Kıbrıslı yöneticileri, turistleri Türkiye üzerinden dolaylı olarak Kıbrıs'a getirme plânları yapmaya zorlamış ve tur operatörleri ile anlaşma yapılarak Türkiye'ye gelen turistlere bir günlüğüne Kuzey Kıbrıs'ı görme imkânı sağlamaya çalışılmaktadır.

Ülkenin coğrafî konumu, iklim şartları, tarihi ve arkeolojik zenginliği, dünya çapındaki kültür varlıkları, çevre sorunlarından uzak geniş kumsalları, yat, dağ ve kır turizm potansiyeli gibi özellikleri sebebi ile; turizm sektörünün hızlı gelişmesi ve özellikle yabancı sermayenin bu alanda yatırım yapmasını teşvik etmek için yeni turizm alanları belirlenmiştir. Bu amaçla Gazi Magosa (Salamis Koyu), Karpaz ve Güzelyurt bölgelerinde toplam 5250 dönüm arazi turizme açılmıştır.

Turistleri ülkeye çekebilmek ve uygulanan ambargo kararlarını kırabilmek için pek çok tedbir düşünülmektedir. Son alınan bir karar ile bütün ülkelere uygulanan vize kaldırılmıştır.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetive Avrupa Birliği

KKTC'nin kuruluşundan sonra, Yunanistan ve Kıbrıslı Rumlar konuyu daima BM'nin gündeminde tutmaya çalışmışlardır. Özellikle Türkiye'nin iç siyasî karışıklıklarının olduğu ve hükümetlerin zayıf dönemlerine rastlatarak, çıkar sağlamaya çalışmışlardır.

Yunanistan'ın Avrupa Birliği üyeliğinden sonra konuya özellikle bir AB boyutu kazandırılmaya çalışılmıştır. AB, 1990 yılına kadar Yunanistan ile Türkiye arasındaki siyasî problemlerin kendi gündemine getirilmemesi ilkesini benimsemiş ve Türkiye-AB ilişkilerinin geliştirilmesinde konuyu bir engel olarak görmemiştir. 1990 yılında yapılan Dublin Konferansı'ndan sonra bu doğru ve tarafsız tavrını değiştirerek, Türkiye AB ilişkilerinin geliştirilmesini, Türkiye'nin Yunanistan ile olan anlaşmazlıklarının ve Kıbrıs sorununun çözülmesine bağlamıştır.

1997 yılına kadar devam eden bu tutum 1997 Aralık ayında yapılan Lüksemburg zirvesi ile değiştirilmiştir. Lüksemburg Zirvesi'nde alınan kararlar ile, Kıbrıs'ta yaşayan ve Milletlerarası Antlaşmalar ile kurulan iki toplumun; varlığını kabul eden bu antlaşmaları görmezlikten gelerek, Kıbrıs Türklerini azınlık kabul ederek, Kıbrıs adası adına Güney Kıbrıs Rum Devleti'nin Avrupa Birliği ile tam üyelik müzakerelerinin başlatılması kararını almıştır.

Türkiye ve KKTC, AB'nin bu kararlarına büyük tepki göstermiş ve bu kararın tarihî bir hata olduğunu dünya kamuoyuna açıklamıştır. Kıbrıs Türk halkının 1960 antlaşmalarından kaynaklanan eşit siyasî ve egemenlik haklarının ihlali olduğu kadar BM tarafından kabul edilmiş bulunan prensipler çerçevesindeki kararlarını anlamsız hale getiren, Avrupa Birliği'nin almış olduğu bu haksız ve yanlış karar Kıbrıs sorununu milletlerarası alanda tamamen farklı bir boyuta sokmuştur.

AB'nin temel felsefesinin ve dayandığı sistemin; kişilerin, malların, hizmetlerin ve sermayenin serbest dolaşımı olması, AB ailesi içinde iki kesimli, iki toplumlu bir federasyonun yaşayamayacağı konusunu gündeme getirmiştir. Çünkü, AB'nin iç mekanizmaları ve kurumsal düzenlemeleri bu türlü kısıtlamaları kolaylıkla aşındırmaya müsait bir yapıdadır. Uzun yıllar Enosis hayalleri ile Türk toplumunu ezmeğe çalışan Rum toplumu şimdi yeni bir Rum oyunu ile milletlerarası alanda Türk toplumunu yok etme plânını uygulamaya koymaktadır. Helen medeniyetine âşık olan Avrupa ülkeleri yeniden bir Yunan oyununa getirilmek istenmektedir.

Türkiye ve KKTC arasında yapılan görüşmeler sonunda, ortak bir görüş ve politika tespit edilmiştir. Buna göre, AB ailesi içinde iki toplumun bir federasyon şeklinde yaşama şansının sıfır olduğu belirtilerek, aralarında bir sınır bulunan iki ayrı federe devlet yani bir konfederasyon kurulması üzerinde anlaşılmıştır. AB, Türkiye'nin üyelik başvurusunu gündeme getirerek 12 Aralık 1999 tarihinde yapılan Helsinki Konferansı'nda varılan sonuç bildirgesinde; Türkiye'nin üyeliği belirli bir süreç içine alınmış olduğu açıklanmıştır. Bu karar ile Türkiye'yi yumuşatacaklarını düşünmüşlerdir. Ancak dünya kamuoyu önünde gerçekleşen bazı olaylar, Türkiye'nin lehine gelişmeler sağlamıştır.

Yıllardır Türkiye'nin kendi ülkesinde savaşarak ve şehitler vererek mücadele ettiği terör örgütü PKK'nin lideri Abdullah Öcalan'ın Nijerya'da yakalanması sonucu Yunanistan'ın PKK'yi ve liderini yıllardır koruduğu ve örgütü desteklediği ortaya çıkmıştır.

Bu arada 17 Ağustos 1999 tarihinde Türkiye'de meydana gelen büyük deprem ve acı kayıplar, Yunanistan'ı Türkiye'ye yakınlaştırmış ve iki ülke Dış İşleri Bakanları arasında yakın görüşmeler başlatılmıştır.

11 Eylül 2001 tarihinde ABD'ye yönelik yapılan terör saldırıları yıllardır Türkiye'nin acısını çekip de gündeme getiremediği terörü birden bire dünya ülkeleri gündemine getirmiştir. Bu durum, teröre karşı cephe açan AB ülkeleri nezdinde terörü koruyan ülke durumuna geçen Yunanistan'ı ve GKRY'yi güç duruma sokmuştur.

Ayrıca, ABD tarafından terör suçlusu olarak görülen Afganistan yönetimine karşı savaş açılmış, Irak yönetimine karşı savaş sinyalleri verilmeye başlanmıştır. Bu kararlarında Avrupa ülkeleri -ki bunlar AB üyesi ülkelerdir- ABD'yi desteklemişlerdir. Dünyada gelişen ve değişen siyasî atmosfer sonucu, ekonomik, stratejik ve siyasî yönden Orta Doğu, Kafkasya ve Güney Asya ülkelerinin önemini artırmıştır. Coğrafî konumu itibarı ile bu ülkeler arasında bulunan Türkiye, birden bire başta ABD olmak üzere, Avrupa ülkeleri tarafından da mevcut siyasî ve ekonomik problemleri ile birlikte desteklenir konuma getirilmiştir.

Bu arada, GKRY lideri Klerides ile KKTC Cumhurbaşkanı Sn. Denktaş arasında BM Genel Sekreterliği ve ABD'nin aracılığı ile başlatılan görüşmeler devam etmektedir.

Bugüne kadar tarih önünde gerçekleşen kanlı olaylar ve siyasî entrikalar göstermiştir ki, Kıbrıs adasında yaşayanlar bir arada yaşayamayacaklardır. Tek çözüm yolu ayrı bayrak altında yan yana yaşamaktır. Bugün Türkiye'nin ve ada Türklerinin istedikleri haklarından fazla bir talep değildir.26

Yapılacak en doğru şey, bugüne kadar sürdürülen kararlı tutumu devam ettirerek, taviz vermeden ve sabırla beklemektir.27 Dünya kamuoyuna bu konuda herhangi bir ödün verileceğini beklemenin yanlış olduğunu çok iyi bir şekilde anlatmak gereklidir. Türkiye, kendi lehine dünya kamuoyunda başlatılan yeni dengeler içinde haklı konumunu savunabilmek ve istediklerini elde edebilmek için bir güç savaşı vermek zorundadır.


1 Name-I Humayun No 14, s. 56-58, İstanbul Başvekalet Arşivi, Dr. H. Fikret ALASYA, Kıbrıs ve Rum-Yunan Emelleri, s. 24-26; Dr. H. Fikret ALASYA, Tarihte Kıbrıs, s. 1-125, Şubat 1988, Kıbrıs Türk Kültür Derneği Genel Merkezi.
2 İsmail BOZKURT, Hüseyin ATEŞİN, Mehmet KANSU, İkinci Uluslararası Kıbrıs Araştırmaları Kongresi, 24-27 Kasım 1998. Cilt II, Tarih Kıbrıs Sorunu; Doç. Dr. Zekeriya Kurşun, Buhran Yıllarında Kıbrıs'ın Durumu ve Rumların Adayı Yunanistan'a İlhak Çabaları (1878-1914), s. 1, Marmara Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fak. Tarih Böl. İst. Türkiye; İsmail BOZKURT, Üçüncü Uluslararası Kıbrıs Araştırmaları Kongresi, 13-17Kasım 2000 Cilt II, Kıbrıs Sorunu ve Turizm; Dr. Mehmet ATAY, Uluslararası Jeopolitik Egemenlik Mücadelesinde Kıbrıs'ın Stratejik Konumu ve Akdeniz'de Bölgesel Güvenlik. s. 304 Siyaset Bilimi Doktoru Türkiye Cumhurbaşkanlığı Eski Danışmanı. Türkiye.
3 H. Fikret ALASYA, Tarihte Kıbrıs, KKTC Millî Eğitim ve Kültür Bakanlığı, 1988, s. 141; Dr. Nasim ZİYA, Kıbrıs'ın İngiltere'ye Geçişi ve Ada'da Kurulan İngiliz İdaresi. Ankara 1975, s. 144; Pierre Oberling, The Road to BellapaisThe Turksh Cyprıot Exodus to Northern Cyprus, Newyork, 1982, s. 30.
4 CRWSHAW, s. 44, 49; STWRİMİDES, s. 27.
5 Necati M. ERTEGÜN, Some Reflections on the Cyprus Problem, An Address Delivered at the Academic International, Paris, 30 November, 1982; İsmail BOZKURT, Hüseyin ATEŞİN, M. KANSU, İkinci Uluslar arası Kıbrıs Araştırmaları Kongresi, 24-27 Kasım 1998, Cilt II, Tarih-Kıbrıs Sorunu; Soyalp TAMÇELİK, Kıbrıs Komünist Partisi (AKEL)'nin İlhak Kararı ve SSCB'nin Kıbrıs Politikası, s. 9, 11, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırma Görevlisi, Ank.; Halil SADRAZAM, Türk Mukavemet Teşkilatı, s. 57, 59, 63. Piyade Kurmay Albay, Lefkoşa-KKTC.
6 Şükrü TORUN, İngiltere ve Yunanistan Arasında Kıbrıs'ın Politik Durumu, Doktora Tezi, Paris Üniversitesi Hukuk Fakültesi, İstanbul 1956, s. 142-145; Melih ESENBEL, Kıbrıs-1, Ayağa Kalkan Adam. 1954-1959, Ankara, 1993, s. 14.
7 Vanezis, s. 135-137.
8 Dr. H. Fikret ALASYA. Kıbrıs ve Rum Yunan Emelleri, KKTC Millî Eğitim ve Kültür Bakanlığı, 1992, s. 54.
9 Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Anayasası, s. 1.
10 Prof. Dr. Derviş MANİZADE, Kıbrıs, Dün, Bugün, Yarın, İstanbul 1975, s. 160.
11 İsmail BOZKURT, Üçüncü Uluslararası Kıbrıs Araştırmaları Kongresi, Cilt III, Kıbrıs Sorunu ve Turizm. Kasım 2000, KKTC; Dr. Mehmet ATAY, Uluslararası Jeopolitik Egemenlik Mücadelesinde Kıbrıs'ın Stratejik Konumu ve Akdeniz'de Bölgesel Güvenlik. s. 291 Siyaset Bilimi Doktoru, Türkiye Cumhurbaşkanlığı Eski Başdanışmanı.

12 Ahmet Zeki BULUÇ, KKTC Ankara Büyükelçisi, KKTC Devlet Plânlama Örgütü.
13 KKTC Anayasası, s. 2, 3, 4, 25, 29, 33, 47, 49.
14 Ahmet Zeki BULUÇ, KKTC, Türkiye Büyük Elçisi, KKTC, Devlet Planlama Örgütü.
15 İsmail BOZKURT, Hüseyin ATEŞİN, Mehmet KANSU, İkinci Uluslararası Kıbrıs Araştırmaları Kongresi, 24-27 Kasım 1998, Cilt II, Tarih-Kıbrıs Sorunu; Kutlu ÖZEN, İkinci Uluslararası Kıbrıs Araştırmaları Kongresi, 24-27 Kasım 1998, Cilt II, Kıbrıs'taki Hala Sultan Yatırı ve Aynı Dönemdeki Anadolu Sahabileri, s. 365, Cumhuriyet Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Sivas-Türkiye; Doç. Dr. Yusuf KÜÇÜKDAĞ, Kıbrıs Tekke ve Zaviyeleri, s. 381, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Konya-Türkiye; İsmail BOZKURT, Üçüncü Uluslararası Kıbrıs Araştırmaları Kongresi, 13-17 Kasım 2000, Cilt II, Dil-Edebiyat; Doç. Dr. İskender PALA, Beyrut'ta Bir Kıbrıslı ve Mistik Aşk Coşkusu, Hasan Nesib ve Feyzan-ı Aşk'ı, s. 137, İstanbul Kültür Üniversitesi, Fen ve Edebiyat Fakültesi, İstanbul-Türkiye.
16 İsmail BOZKURT, Üçüncü Uluslararası Kıbrıs Araştırmaları Kongresi, Cilt II, Dil-Edebiyat Kasım 2000 Turhan KAYA, Kıbrıs Türk Çocukları Edebiyatında Ayşen Dağlı'nın Masalları, s. 339 Atatürk Üniversitesi, K. K. Eğitim Fakültesi Erzurum.
17 Doç. Dr. Hülya ARGUNŞAH, Kaytazzade Nazım'ın Şiirlerinde Sosyal Hayatla İlgili Unsurlar, s. 191 Erciyes Üniversitesi, Fen ve Edebiyat Fak., Türk Dili ve Edebiyatı Böl., Kayseri.
18 Hayrettin İVGİN, "Ramazan Destanı" Halk Şairi Aynalı'nın mı?, s. 203 Halk Bilimi Araştırmacı, Yazar Ank.
19 Yrd. Doç. Dr. Hüseyin TUNCER, Mehmet Kansu'nun Kıbrıs Türk Şiirindeki Konumu, s. 213 DEÜ. Buca Eğitim Fak., Türkçe Eğitim Bölümü, İzmir.
20 İsmail BOZKURT, Üçüncü Uluslararası Kıbrıs Araştırmaları Kongresi, 13-17 Kasım Cilt II, Dil-Edebiyat Ahmet ÖZER, Şair/Yazar Neriman Cahit'in "Konu: Kadın" ile "Ayseferi" Yapıtlarında Kadın Ögesi, s. 253, Bilkent Üniversitesi, İnsanî Bilimler ve Edebiyat Fakültesi, Bilkent, Ank. Türkiye.
21 Mehmet AYDIN, Kıbrıslı Türk Şiirinde Fikret Demirağ'ın Yeri, s. 269, Bilkent Üniversitesi Türkçe Birimi, Ankara.
22 Bülent FEVZİOĞLU, Araştırmacı Yazar, Kıbrıs Türk Şiirinde Üç Trajik Yaşam Öyküsü, s. 275, Doğu Akdeniz Üniversitesi Kıbrıs Araştırmaları Merkezi Üyesi ve (Suna ve Ata Atun) Magusa Tarihini Araştırma ve Yazın Vakfı (Samtay) Koordinatörü.
23 Metin TURAN, Çağdaş Kıbrıs Türk Romanında Tarih ve Kimlik Sorunu, s. 307. Folklor Edebiyat Dergisi Genel Yayın Yönetmeni, ANKARA.
24 İsmail BOZKURT, Üçüncü Uluslararası Kıbrıs Araştırmaları Kongresi, 13-17 Kasım 2000, Cilt II, Dil-Edebiyat.; (Doç. Dr. Turhan KAYA, Kıbrıs Türk Çocuk Edebiyatında Ayşen Dağlı'nın Masalları s. 339. Atatürk Üniversitesi, K. K. Eğitim Fakültesi Erzurum.
25 Ahmet Zeki BULUÇ, T. C. Kıbrıs Büyük Elçisi.
26 Mümtaz SOYSAL, Aklını Kıbrıs ile Bozmak, sy 48, Ankara1995.
27 İhsan Sabri ÇAĞLAYANGİL, Anılarım, s. 399, İstanbul 1990.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Anayasası.

H. Fikret ALASYA, Tarihte Kıbrıs, KKTC Cumhurbaşkanı Danışmanı, Şubat 1988, Ankara.

Sabahattin İSMAİL, Kıbrıs'ta Yunan Sorunu (1821-2000), Lefkoşa ISBN: 975-8433-0372.

Dr. H. Fikret ALASYA, Kıbrıs ve Rum-Yunan Emelleri, 1992, KKTC Millî Eğitim ve Kültür Bakanlığı Yayınları.

Sabahattin İSMAİL, Kıbrıs Cumhuriyeti'nin Doğuşu-Çöküşü ve KKTC'nin Kuruluşu (1960­1983), İstanbul.

İsmail BOZKURT, Hüseyin ATEŞİN, Mehmet KANSU, Tarih-Kıbrıs Sorunu, Cilt II İkinci Uluslararası Kıbrıs Araştırmaları Kongresi, 24-27 Kasım 1998, Doğu Akdeniz Üniversitesi, 1999.

Üçüncü Uluslararası Kıbrıs Araştırmaları Kongresi, Cilt I Tarih, Cilt II Dil-Edebiyat, Cilt III Kıbrıs Sorunu ve Turizm. Yayına Hazırlayan İsmail BOZKURT, Doğu Akdeniz Üniversitesi, 2000.

Melih ESENBEL, Kıbrıs I Ayağa Kalkan Adam 1954-1959, İstanbul Nisan 1993.

Mehmet DÖNER, C. I. A.'nın Oyunları ve Üçüncü Adam Ecevit, İstanbul 1974.

İhsan Sabri ÇAĞLAYANGİL, Anılarım, İstanbul 1990.

Mümtaz SOYSAL, Aklını Kıbrıs ile Bozmak, Ankara 1995.

Meltem Onurkan SAMANİ, Kıbrıs Türk Milliyetçiliği, Lefke 2000.

Herkül MİLLAS, TürkYunan İlişkilerine Bir Önsöz, Ankara 1995.

Rauf R. DENKTAŞ, Rauf Denktaş'ın Hatıraları, İstanbul 1999.

Vamık D. VOLKAN and Norman Itzkowitz, Turks And Greeks Neighbours in Conflict, England 1994.

Christian HEİNZE, Cyprus 2000, Germany.

Harry Scott GBBONS, The Genocide Fıles, UK 1997.

Clement H. DODD, Cyprus The Need for New Perspectives, England 1999.

M. A. BIRAND, 30 Heısse Tage, Köln 1999.

Prof. Dr. Erol MANİSALI, Cyprus Yesterday and Today, İstanbul 2000.

Andrew Faulds MP, Excerpta Cypria for Today a Source Book on the Cyprus Problem, Lafkosha-İstanbul-London 1988.

Michael MORAN, Sovereignty Divided, Lefkoşa, Mersin 1999.

Pierre OBERLING, The Road To Bellapais, Newyork 1982.

Mıchael STEPHEN, The Cyprus Question, London 2000.

  
2146 kez okundu

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın